ซีบัคธอร์นช่วยเรื่องอะไร งานวิจัยว่าอย่างไร กินตอนไหน

คำตอบสั้น: ซีบัคธอร์นเป็นผลไม้เมืองหนาวที่มีงานวิจัยในคนอยู่บ้าง แต่ เรื่องหวัด งานทดลอง 254 คนพบว่าผลซีบัคธอร์นไม่ป้องกันหวัดและไม่ทำให้หวัดสั้นลง ส่วนงานอื่นศึกษาเรื่องไขมันในเลือด ตาแห้ง และช่องคลอดแห้งหลังหมดประจำเดือน ซึ่งใช้ผลหรือน้ำมันในปริมาณหลายกรัมต่อวัน และผลยังไม่สม่ำเสมอ ยังไม่มีข้อมูลว่ากินตอนไหนดีกว่า และผู้ใช้ยาต้านเกล็ดเลือดควรปรึกษาแพทย์ก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •หวัด: งานทดลองแบบสุ่ม 254 คนในฟินแลนด์ ไม่ป้องกันหวัด ไม่ลดระยะเวลาหวัด
• •ไขมันในเลือด: การวิเคราะห์รวม 15 งานพบไขมันลดลงในภาพรวม แต่ผลต่างกันมาก และไม่พบผลต่อน้ำตาล ความดัน หรือน้ำหนัก
• •ตาแห้งและช่องคลอดแห้ง: งานใช้น้ำมันซีบัคธอร์นวันละ 2–3 กรัม ผลบวกบางค่า งานเล็กและมาจากกลุ่มผู้วิจัยเดียวกัน
• •ผล น้ำผล น้ำมันจากเนื้อผล และน้ำมันจากเมล็ด มีองค์ประกอบต่างกัน ผลของแบบหนึ่งยืมไปใช้กับอีกแบบไม่ได้
• •ยังไม่มีงานเปรียบเทียบเวลากิน
• •ไม่พบหน้าข้อมูลซีบัคธอร์นของ NCCIH และ MSKCC ข้อมูลความปลอดภัยจึงยังจำกัด

ซีบัคธอร์นคืออะไร มีสารอะไรอยู่บ้าง

ซีบัคธอร์นเป็นไม้พุ่มมีหนามที่ขึ้นในเขตอากาศหนาว ผลเล็กสีส้ม รสเปรี้ยวจัด ความรู้พื้นฐานเรื่องพืช แหล่งปลูก และส่วนที่นำมาใช้ อยู่ที่ ซีบัคธอร์นคือผลไม้อะไร

สารในซีบัคธอร์นที่งานวิจัยพูดถึงบ่อย

• •ฟลาโวนอล: งานในผู้ใหญ่สุขภาพดีที่กินผลซีบัคธอร์นทุกวัน 3 เดือน พบระดับเควอซิทินและไอโซแรมเนทินในเลือดสูงขึ้นกว่ากลุ่มยาหลอก ผู้วิจัยจึงสรุปว่าผลซีบัคธอร์นเป็นแหล่งฟลาโวนอลจากอาหารที่ดี
• •กรดไขมัน: น้ำมันซีบัคธอร์นที่ใช้ในงานวิจัยเรื่องตาแห้งมีกรดไขมันโอเมก้า 3 และโอเมก้า 6 และสารต้านอนุมูลอิสระ
• •วิตามินซี: มักถูกพูดถึงว่ามีมาก แต่แหล่งที่เราตรวจไม่ได้ให้ตัวเลขที่ยืนยันได้ จึงไม่ระบุปริมาณในบทความนี้

งานวิจัยในคนมีเรื่องอะไรบ้าง

งานทดลองในคนที่ค้นพบในฐานข้อมูล PubMed มีหลายสิบงาน แต่กระจายหลายเรื่อง แต่ละเรื่องมีงานไม่มาก และใช้ซีบัคธอร์นคนละรูปแบบ ด้านล่างเป็นงานที่เปิดอ่านบทคัดย่อแล้ว

หวัดและการติดเชื้อ (Larmo 2008)

งานทดลองแบบสุ่มปกปิดสองทางในอาสาสมัคร 254 คนในฟินแลนด์ พบว่า ผลซีบัคธอร์นไม่ป้องกันหวัดและไม่ลดระยะเวลาหวัด อัตราการเป็นหวัดเทียบกับยาหลอกไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญ สิ่งที่พบคือค่า CRP ซึ่งเป็นค่าการอักเสบในเลือดลดลงเล็กน้อย

บทคัดย่อของงานนี้ไม่ได้ระบุขนาด ส่วนรายงานอีกฉบับของกลุ่มผู้วิจัยเดียวกัน (Larmo 2009) ซึ่งกล่าวถึงผล CRP ที่พบก่อนหน้า ให้ผลซีบัคธอร์นวันละ 28 กรัม นาน 3 เดือน ในผู้ใหญ่สุขภาพดี 229 คนที่อยู่จนจบ บทคัดย่อไม่ได้ระบุชัดว่าเป็นผู้เข้าร่วมชุดเดียวกับงานเรื่องหวัด จึงใช้เป็นข้อมูลประกอบเท่านั้น

ข้อสรุปเรื่องหวัด: หลักฐานในคนที่มีไม่สนับสนุนว่าซีบัคธอร์นกันหวัดได้

ไขมันในเลือด

• •การวิเคราะห์รวม 15 งาน (Geng 2022): พบไตรกลีเซอไรด์ คอเลสเตอรอลรวม และ LDL ลดลง HDL เพิ่มขึ้นในภาพรวม โดยกลุ่มย่อยพบผลในคนที่มีไขมันผิดปกติอยู่แล้ว ไม่พบผลต่อน้ำตาลในเลือด ความดัน และดัชนีมวลกาย และผู้วิจัยระบุว่าผลต่างกันมากระหว่างงาน ต้องมีงานเพิ่ม
• •งานในผู้ใหญ่สุขภาพดี 229 คน (Larmo 2009): กินผลซีบัคธอร์นวันละ 28 กรัม 3 เดือน ไม่เปลี่ยนคอเลสเตอรอลรวม HDL LDL หรือไตรกลีเซอไรด์

ผู้ที่มีไขมันในเลือดสูงและใช้ยาลดไขมันอยู่ ห้ามหยุดหรือลดยาเอง ผลในงานรวมเป็นค่าทางสถิติแบบมาตรฐาน ไม่ได้บอกว่าลดได้กี่มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร และไม่ได้เทียบกับยา

ตาแห้ง (Larmo 2010)

ผู้ใหญ่อายุ 20–75 ปีที่มีอาการตาแห้ง 100 คน กินน้ำมันซีบัคธอร์นวันละ 2 กรัม 3 เดือนช่วงฤดูใบไม้ร่วงถึงฤดูหนาว ค่าความเข้มข้นของน้ำตาที่สูงขึ้นตามฤดู เพิ่มน้อยกว่ากลุ่มยาหลอก อาการตาแดงและแสบมีแนวโน้มน้อยกว่า แต่บางค่าก็ไม่ถึงนัยสำคัญ ขึ้นกับวิธีวิเคราะห์

ช่องคลอดแห้งหลังหมดประจำเดือน (Larmo 2014)

ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน 116 คน กินน้ำมันซีบัคธอร์นวันละ 3 กรัม 3 เดือน พบเยื่อบุช่องคลอดดีขึ้นมากกว่ายาหลอกเมื่อนับทุกคน แต่เมื่อนับเฉพาะคนที่กินครบเป็นเพียงแนวโน้ม ผู้วิจัยหลักสังกัดบริษัทผู้ผลิตน้ำมัน จึงควรรอการยืนยันจากกลุ่มอื่น

สารสกัดผลกับน้ำมันเมล็ด ต่างกันอย่างไร

ซีบัคธอร์นถูกนำมาใช้ได้หลายรูปแบบ แต่ละรูปแบบมีสารต่างกัน

• •ผลหรือผงผล และสารสกัดจากผล: มีฟลาโวนอลและสารที่ละลายน้ำ งานเรื่องไขมันในคนสุขภาพดี (Larmo 2009) ใช้ผลวันละ 28 กรัม
• •น้ำมันจากเนื้อผลและน้ำมันจากเมล็ด: เป็นส่วนที่มีกรดไขมัน งานเรื่องตาแห้งและช่องคลอดแห้งใช้น้ำมันวันละ 2–3 กรัม

เวลาอ่านงานวิจัย ต้องดูว่าเขาใช้รูปแบบไหน ถ้างานใช้น้ำมันวันละ 3 กรัม แล้วผลิตภัณฑ์เป็นสารสกัดไม่กี่สิบมิลลิกรัมที่ไม่บอกว่าสกัดจากส่วนไหน ก็เอาผลของงานนั้นมาใช้ไม่ได้

ซีบัคธอร์นกินตอนไหน วิธีกินที่ถูกต้อง

ไม่พบงานวิจัยที่เปรียบเทียบเวลากิน งานเรื่องน้ำมันให้กินทุกวันต่อเนื่อง 3 เดือน แต่บทคัดย่อไม่ได้บอกว่าก่อนหรือหลังอาหาร

หลักที่ใช้ได้คือ กินตามวิธีบนฉลากของผลิตภัณฑ์นั้น ไม่เพิ่มขนาดเอง และถ้ากินยาประจำ ให้ถามเภสัชกรว่าควรเว้นเวลาหรือไม่ หลักเรื่องเวลากินอาหารเสริมทั่วไปอยู่ที่ วิตามินและอาหารเสริม กินตอนไหนดี

ข้อมูลความปลอดภัยและยาที่ต้องระวัง

ข้อมูลความปลอดภัยของซีบัคธอร์นยังจำกัด ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) และศูนย์มะเร็ง Memorial Sloan Kettering (MSKCC) ยังไม่มีหน้าข้อมูลซีบัคธอร์นที่เปิดได้ ข้อมูลที่พบจากงานทบทวน

• •เกล็ดเลือด: งานทบทวนงานทดลองในคนสุขภาพดี (Nouruzi 2022) จัดผลซีบัคธอร์นอยู่ในกลุ่มพืชที่พบฤทธิ์ยับยั้งการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด ผู้ใช้ยาต้านเกล็ดเลือด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือจะผ่าตัด จึงควรปรึกษาแพทย์ก่อน อ่านต่อที่ ใช้ยาละลายลิ่มเลือด ต้องระวังอาหารเสริมอะไร
• •อาการไม่พึงประสงค์: งานทบทวนรายงานอาการไม่พึงประสงค์จากผลไม้ที่ใช้เป็นทั้งอาหารและยาในตำรับจีน (Liu 2024) พบรายงานที่เกี่ยวกับผลซีบัคธอร์นอยู่ในรายการด้วย อาการที่พบบ่อยในภาพรวมของทุกผลไม้คืออาการทางเดินอาหารและอาการแพ้ และส่วนใหญ่สัมพันธ์กับการกินมากเกิน กินนาน หรือใช้ในเด็กเล็ก
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง: ผลไม้ที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูงในรูปอาหารเสริม ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน เพราะ NCCIH ระบุว่าผลของสารต้านอนุมูลอิสระเสริมระหว่างรักษามะเร็งยังไม่แน่นอน
• •หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก: ข้อมูลไม่พอ

ไม่มีข้อมูลใดที่บอกได้ว่าซีบัคธอร์นปลอดภัยกับทุกคนหรือกินคู่ยาได้ทุกตัว

รีวิวในกระทู้และโซเชียล เชื่อได้แค่ไหน

เวลาค้นคำว่าซีบัคธอร์น จะเจอรีวิวจำนวนมากที่บอกว่ากินแล้วไม่ค่อยป่วย ผิวดีขึ้น หรือสดชื่นขึ้น ประสบการณ์ของแต่ละคนเป็นเรื่องจริงสำหรับคนนั้น แต่ใช้ตอบคำถามว่าซีบัคธอร์นได้ผลจริงไหมไม่ได้ เพราะ

1. 1ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ช่วงที่ไม่ค่อยป่วยอาจตรงกับช่วงที่โรคไม่ระบาด หรือช่วงที่นอนพอและฉีดวัคซีนแล้ว
2. 2คนที่รู้สึกดีมักเขียนรีวิว ส่วนคนที่ไม่รู้สึกอะไรมักไม่เขียน
3. 3ไม่รู้ว่าแต่ละคนกินรูปแบบไหน ปริมาณเท่าไร และกินอย่างอื่นร่วมด้วยหรือไม่
4. 4ผลของความคาดหวัง ในงานวิจัย กลุ่มยาหลอกก็รายงานว่าอาการดีขึ้นได้ จึงต้องมีกลุ่มยาหลอกเทียบเสมอ

งานทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มยาหลอก เช่น งาน 254 คนเรื่องหวัด จึงให้คำตอบที่เชื่อถือได้มากกว่ารีวิวหลายร้อยรีวิว แม้คำตอบจะไม่ตรงกับที่หลายคนหวัง

ถ้าอ่านรีวิวแล้วอยากลอง ให้กลับมาถาม 3 ข้อก่อน คือ มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาที่ต้องระวังไหม ผลิตภัณฑ์บอกรูปแบบและปริมาณชัดไหม และคาดหวังอะไรจากมัน ถ้าคาดหวังว่าจะไม่ป่วย หลักฐานที่มีตอนนี้ยังไม่รองรับ

อ่านปริมาณซีบัคธอร์นบนฉลากอย่างไร

1. 1ดูว่าเป็นรูปแบบไหน ผง สารสกัด น้ำผล น้ำมันเนื้อผล หรือน้ำมันเมล็ด
2. 2ดูว่าระบุส่วนที่ใช้หรือไม่ ผล เมล็ด หรือใบ
3. 3ดูอัตราส่วนการสกัด ถ้าเป็นสารสกัด เช่น 10:1 ซึ่งบอกว่าใช้วัตถุดิบเท่าไรต่อสารสกัด 1 ส่วน ถ้าฉลากไม่ระบุ ก็คำนวณย้อนเป็นน้ำหนักผลไม่ได้
4. 4เทียบกับงานวิจัย ว่างานใช้รูปแบบเดียวกันไหม และปริมาณต่างกันกี่เท่า

คำโฆษณาแบบไหนเกินหลักฐาน

• •บอกว่าซีบัคธอร์นกันหวัด หรือทำให้ไม่ป่วย ทั้งที่งาน 254 คนไม่พบผลนี้
• •บอกว่ากินแล้วไม่ต้องใช้ยาลดไขมัน ทั้งที่งานรวมผลต่างกันมาก และงานในคนสุขภาพดีไม่พบผล
• •ยกผลงานน้ำมัน 2–3 กรัม มาใช้กับสารสกัดไม่กี่สิบมิลลิกรัม
• •ยกผลงานในหลอดทดลองหรือในสัตว์ว่าเป็นผลในคน
• •บอกว่าเป็นผลไม้ธรรมชาติจึงปลอดภัยไม่มีผลข้างเคียง

ตัวอย่างประโยคโฆษณาที่เข้าข่ายผิดกฎหมายดูเพิ่มที่ 10 ประโยคโฆษณาอาหารเสริมที่ผิดกฎหมาย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. — ฉลากไม่ได้ระบุว่าสกัดจากผล เมล็ด หรือใบ และไม่ได้ระบุอัตราส่วนการสกัด งานทดลอง 254 คนที่ใช้ผลซีบัคธอร์น พบว่าไม่ป้องกันหวัดและไม่ลดระยะเวลาหวัด (บทคัดย่อไม่ระบุขนาด) งานเรื่องไขมันของกลุ่มผู้วิจัยเดียวกันใช้ผลวันละ 28 กรัม ส่วนงานเรื่องตาแห้งใช้น้ำมันวันละ 2 กรัม รูปแบบและปริมาณต่างจากสารสกัด 50 มก. ในแคปซูลมาก จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้
• •เควอซิทิน 50 มก. — เป็นฟลาโวนอลชนิดเดียวกับที่พบในผลซีบัคธอร์น งานทดลอง 1,002 คนที่ใช้วันละ 500 หรือ 1,000 มก. ไม่พบความต่างของการเป็นหวัดเมื่อดูทุกคนรวมกัน ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่า 10–20 เท่า

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ป่วยน้อยลง หรือเปลี่ยนค่าไขมันในเลือด

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน และมีงานทบทวนที่จัดผลซีบัคธอร์นไว้ในกลุ่มพืชที่ยับยั้งการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: งานในคนพบว่าไพเพอรีน (สารในพริกไทยดำ) 20 มก. ทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที