OGTT คืออะไร ตรวจยังไง ค่าปกติเท่าไร ใครต้องตรวจ

คำตอบสั้น: OGTT (Oral Glucose Tolerance Test) คือ การตรวจว่าร่างกายจัดการน้ำตาลได้ดีแค่ไหน โดยเจาะเลือดหลังอดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง แล้วดื่มน้ำละลายกลูโคส 75 กรัม และเจาะซ้ำที่ 2 ชั่วโมง ค่าที่ 2 ชั่วโมงต่ำกว่า 140 มก./ดล. ปกติ · 140–199 คือภาวะก่อนเบาหวาน · 200 ขึ้นไปเข้าเกณฑ์เบาหวาน แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินว่าใครควรตรวจ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •OGTT เห็นความผิดปกติที่การเจาะน้ำตาลหลังอดอาหารอย่างเดียวอาจไม่เห็น ADA ระบุว่าค่าที่ 2 ชั่วโมงวินิจฉัยภาวะก่อนเบาหวานและเบาหวานได้มากกว่า
• •ต้องกินอาหารตามปกติก่อนตรวจ ไม่ต้องงดแป้งล่วงหน้า แล้วอดอาหาร 8 ชั่วโมงคืนก่อน
• •ใช้เวลา 2 ชั่วโมง บางแห่งเจาะหลายครั้งทุก 30–60 นาที นานถึง 3 ชั่วโมง
• •อาจคลื่นไส้ เหงื่อออก หรือหน้ามืดได้ระหว่างตรวจ ให้บอกเจ้าหน้าที่
• •หญิงตั้งครรภ์ใช้ขั้นตอนและเกณฑ์ต่างจากบทความนี้

OGTT คืออะไร ต่างจากเจาะน้ำตาลธรรมดายังไง

การเจาะน้ำตาลธรรมดาดูน้ำตาล "ตอนนั้น" ส่วน OGTT ดูว่าร่างกาย "รับมือ" กับน้ำตาลปริมาณมากได้ดีแค่ไหน เมื่อดื่มกลูโคส ร่างกายปกติจะหลั่งอินซูลินพาน้ำตาลเข้าเซลล์ น้ำตาลจึงขึ้นแล้วลงกลับภายใน 2 ชั่วโมง ถ้าร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินไม่ดี น้ำตาลจะค้างสูงนานกว่า

ADA อธิบายว่า น้ำตาลหลังอดอาหาร ค่าที่ 2 ชั่วโมงของ OGTT และ HbA1c สะท้อนการทำงานของน้ำตาลคนละด้าน จึงจับคนได้ไม่ตรงกันทั้งหมด ค่าที่ 2 ชั่วโมงเป็นการตรวจที่ไวที่สุดในสามแบบ แต่ใช้เวลานานและยุ่งยากกว่า โรงพยาบาลจึงไม่ได้ใช้กับทุกคน อ่านพื้นฐานของสองค่าหลักได้ที่ FBS กับ HbA1c ต่างกันอย่างไร

ขั้นตอนตรวจ OGTT 75 กรัม ทำยังไง

1. 1มาถึงหลังอดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ดื่มน้ำเปล่าได้
2. 2เจาะเลือดครั้งแรก เพื่อดูน้ำตาลขณะอดอาหาร
3. 3ดื่มน้ำละลายกลูโคส 75 กรัม ให้หมดในเวลาที่เจ้าหน้าที่กำหนด ADA ระบุให้ใช้กลูโคสเทียบเท่า 75 กรัมละลายน้ำตามวิธีขององค์การอนามัยโลก
4. 4นั่งรอในโรงพยาบาล ไม่กินอาหาร ไม่สูบบุหรี่ ไม่ออกไปเดินออกกำลัง เพราะการออกแรงมีผลต่อค่าน้ำตาล
5. 5เจาะเลือดอีกครั้งที่ 2 ชั่วโมง NIDDK อธิบายขั้นตอนพื้นฐานแบบนี้ ส่วน MedlinePlus ระบุว่าบางแห่งเจาะทุก 30–60 นาทีหลังดื่ม และอาจใช้เวลาถึง 3 ชั่วโมง

ควรเผื่อเวลาทั้งเช้า และพาญาติไปด้วยถ้าเป็นผู้สูงอายุ เพราะต้องนั่งรอนานขณะท้องว่าง

ค่าปกติ OGTT เท่าไร แปลผลอย่างไร

ค่าหลักที่ใช้วินิจฉัยคือค่าที่ 2 ชั่วโมง ตามแนวทางไทย พ.ศ. 2566 ซึ่งตรงกับ ADA และ NIDDK

• •ต่ำกว่า 140 มก./ดล. ปกติ
• •140–199 มก./ดล. ภาวะก่อนเบาหวานชนิดความทนต่อกลูโคสบกพร่อง (IGT)
• •200 มก./ดล. ขึ้นไป เข้าเกณฑ์เบาหวาน

ค่าหลังอดอาหารที่เจาะครั้งแรกอ่านตามเกณฑ์ปกติ คือ ต่ำกว่า 100 ปกติ · 100–125 ภาวะก่อนเบาหวาน · 126 ขึ้นไป เบาหวาน (MedlinePlus ระบุช่วงปกติขณะอดอาหาร 60–99 มก./ดล.)

เหมือนการตรวจอื่น ADA ระบุว่าการวินิจฉัยเบาหวานต้องมีผลผิดปกติยืนยัน 2 ค่า เช่น ค่าหลังอดอาหารและค่าที่ 2 ชั่วโมงผิดปกติทั้งคู่ หรือผิดปกติซ้ำในการตรวจอีกครั้ง ถ้าอยากรู้ว่าค่าอื่น ๆ ในใบผลเลือดหมายถึงอะไร อ่าน ตัวเลขเบาหวานแต่ละค่าบอกอะไร

ใครควรตรวจ OGTT

แพทย์เป็นผู้เลือกการตรวจตามสถานการณ์ สถานการณ์ที่มักพิจารณา OGTT ได้แก่

• •ผลน้ำตาลหลังอดอาหารหรือ HbA1c อยู่ก้ำกึ่ง แต่แพทย์ยังสงสัย เช่น มีปัจจัยเสี่ยงหลายข้อ
• •คนที่ HbA1c อาจไม่แม่น เช่น มีโลหิตจาง ฟอกไต หรือมีฮีโมโกลบินผิดปกติบางชนิด ตามที่ ADA ระบุ
• •โรคเฉพาะบางกลุ่ม ที่ ADA แนะนำ OGTT เป็นหลัก เช่น หลังปลูกถ่ายอวัยวะ
• •หญิงตั้งครรภ์ มีขั้นตอนและเกณฑ์ของตัวเอง ให้ทำตามที่แพทย์ฝากครรภ์นัด

คนที่ได้รับการวินิจฉัยเบาหวานแล้วและใช้ยาอยู่ ไม่ควรไปขอตรวจ OGTT เอง เพราะต้องดื่มน้ำตาลปริมาณมาก ให้ถามแพทย์ผู้ดูแลก่อนเสมอ

ต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนตรวจ OGTT

สิ่งสำคัญที่คนมักทำผิดคือ "งดแป้งล่วงหน้าหลายวัน" ADA ระบุให้กินอาหารแบบผสมที่มีคาร์โบไฮเดรตอย่างน้อย 150 กรัมต่อวัน ในช่วง 3 วันก่อนตรวจ MedlinePlus ก็ระบุให้กินตามปกติหลายวันก่อนตรวจ ถ้าอดแป้งไปก่อน ร่างกายจะรับน้ำตาลได้ไม่ดีชั่วคราว ผลอาจออกมาสูงเกินจริง

เพื่อให้เห็นภาพ ข้าวสวย 1 ทัพพีมีคาร์โบไฮเดรตราว 18 กรัม (ตามรายการอาหารแลกเปลี่ยนของศิริราช) กินข้าวมื้อละ 2–3 ทัพพีพร้อมผลไม้ตามปกติ ก็ได้ราวตัวเลขนี้แล้ว (เป็นการคำนวณคร่าว ๆ)

• •คืนก่อนตรวจ อดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ดื่มน้ำเปล่าได้
• •ยาประจำตัว ถามแพทย์ล่วงหน้า MedlinePlus ระบุว่ายาบางชนิดมีผลต่อผลตรวจ ห้ามหยุดยาเอง
• •เพิ่งไม่สบายหรือเพิ่งผ่าตัด ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ เพราะการเจ็บป่วยมีผลต่อค่าน้ำตาล อาจต้องเลื่อนตรวจ

อ่านเรื่องการงดอาหาร กาแฟ และยาก่อนเจาะเลือดอย่างละเอียดที่ ตรวจเบาหวาน งดอาหารกี่ชั่วโมง

ระหว่างตรวจ OGTT มีอาการอะไรได้บ้าง

MedlinePlus ระบุว่าน้ำกลูโคสมีรสคล้าย น้ำอัดลมที่หวานจัด บางคนอาจมีอาการ

• •คลื่นไส้
• •เหงื่อออก
• •หน้ามืดหรือมึนศีรษะ
• •หายใจไม่อิ่ม

นอกจากนี้อาจเจ็บหรือมีรอยช้ำตรงที่เจาะเลือด ถ้าอาเจียน หน้ามืดจะเป็นลม หรือรู้สึกไม่ไหว ให้บอกเจ้าหน้าที่ทันที อย่าฝืนนั่งเงียบ ๆ

ทำไม FBS ปกติ แต่ OGTT ผิดปกติ

เพราะสองค่านี้วัดคนละช่วงของการจัดการน้ำตาล บางคนตอนเช้าน้ำตาลปกติ แต่เมื่อมีน้ำตาลเข้ามามาก ร่างกายพาน้ำตาลเข้าเซลล์ได้ช้า น้ำตาลจึงค้างสูงหลังดื่มกลูโคส ADA ระบุว่าการตรวจทั้งสามแบบจับคนได้ไม่ตรงกันทั้งหมด และค่าที่ 2 ชั่วโมงพบภาวะก่อนเบาหวานและเบาหวานได้มากกว่า

ภาวะนี้มักไปด้วยกันกับภาวะดื้ออินซูลิน อ่านต่อได้ที่ ดื้ออินซูลินคืออะไร

ความเชื่อที่พบบ่อย: "OGTT ได้ 150 ต้องกินยาเบาหวานแล้ว" จริงไหม

ไม่จำเป็น ค่า 140–199 ที่ 2 ชั่วโมงคือภาวะก่อนเบาหวาน ยังไม่ใช่เบาหวาน ADA แนะนำให้เข้าโปรแกรมปรับพฤติกรรม เป้าหมายลดน้ำหนักอย่างน้อย 5–7% และออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ ส่วนยาเมทฟอร์มินแพทย์จะพิจารณาเฉพาะบางกลุ่มที่เสี่ยงสูง และควรตรวจติดตามอย่างน้อยปีละครั้ง อ่านรายละเอียดที่ ภาวะก่อนเบาหวานคืออะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้มีดังนี้

• •สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. (2 แคปซูลเป็น 300 มก. ฉลากไม่ระบุอัตราส่วนการสกัด) — การวิเคราะห์รวม 10 งานในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 (ระยะ 4–16 สัปดาห์) พบว่ามะระขี้นกเทียบยาหลอกลดน้ำตาลขณะอดอาหารเฉลี่ย 0.72 มิลลิโมล/ลิตร แต่ผู้วิจัยจัดว่าหลักฐานมีคุณภาพต่ำถึงต่ำมาก งานในไทยที่ได้ผลใช้วันละ 2,000 มก. และได้ผลน้อยกว่ายาเมทฟอร์มิน ปริมาณในแคปซูลจึงเทียบตรงไม่ได้
• •สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. — งานทดลองระยะสั้นในคนไม่เป็นเบาหวาน 10 คนและผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อีก 9 คน ซึ่งศึกษาโดยให้กินโสมอเมริกัน 3 กรัม (3,000 มก.) ก่อนดื่มน้ำตาล พบระดับน้ำตาลหลังดื่มต่ำลงราว 18–22% ผู้วิจัยเตือนว่าคนไม่เป็นเบาหวานควรกินพร้อมอาหารเพื่อเลี่ยงน้ำตาลต่ำ ปริมาณในแคปซูล (100–200 มก. ต่อวัน) น้อยกว่างานนี้ 15–30 เท่า
• •โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก. (เป็นน้ำหนักของสารประกอบ ให้ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัม เป็นค่าคำนวณ) — Linus Pauling Institute รายงานว่าผลงานทดลองโครเมียมในการป้องกันหรือดูแลเบาหวานปนกัน มีไม่กี่งานที่พบประโยชน์ที่มีความหมายทางคลินิก งานส่วนใหญ่ใช้ธาตุโครเมียมวันละ 200–1,000 ไมโครกรัม มากกว่าที่คำนวณได้จากแคปซูล (ราว 62–124 ไมโครกรัม) และองค์การอาหารและยาสหรัฐอนุญาตให้กล่าวได้เพียงว่าความสัมพันธ์ของโครเมียมพิโคลิเนตกับภาวะดื้ออินซูลินนั้น "ไม่แน่นอนอย่างมาก"

ถ้ากินผลิตภัณฑ์นี้อยู่และได้นัดตรวจ OGTT ให้แจ้งแพทย์ก่อนวันตรวจ เพราะส่วนประกอบบางตัวมีงานวิจัยเกี่ยวกับน้ำตาลในเลือด แพทย์จะบอกว่าควรทำอย่างไรระหว่างเตรียมตัว แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิกในสูตร อาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว หวิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ผู้ใช้วาร์ฟาริน แอสไพริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และโสมอเมริกันมีงานทดลองที่พบว่าลดค่า INR ของวาร์ฟาริน ต้องบอกแพทย์
• •ผู้ป่วยโรคไต: มีโครเมียมและแมกนีเซียม ซึ่ง Linus Pauling Institute เตือนให้ระวังในผู้มีโรคไต ปรึกษาแพทย์โรคไตพร้อมนำกล่องไป
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเล ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที