ค่า INR คืออะไร คนกินวาร์ฟารินควรอยู่ที่เท่าไร ทำไมค่าขึ้นลง

คำตอบสั้น: ค่า INR (International Normalized Ratio) คือตัวเลขมาตรฐานที่แปลงมาจากเวลาที่เลือดใช้ในการแข็งตัว แพทย์ใช้ดูว่ายาวาร์ฟารินออกฤทธิ์พอดีหรือไม่ แนวทางของวิทยาลัยแพทย์โรคทรวงอกแห่งสหรัฐฯ (ACCP) แนะนำเป้าหมาย INR 2.0–3.0 สำหรับผู้ใช้ยากลุ่มนี้ส่วนใหญ่ แต่ช่วงเป้าหมายของแต่ละคนให้ยึดตามที่แพทย์กำหนด ค่าต่ำกว่าเป้าเสี่ยงลิ่มเลือด ค่าสูงกว่าเป้าเสี่ยงเลือดออก และค่าขึ้นลงได้จากอาหารที่มีวิตามินเค ยาอื่น อาหารเสริม และแอลกอฮอล์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •INR ใช้ติดตามผลของวาร์ฟารินเป็นหลัก แพทย์ปรับขนาดยาตามค่านี้
• •ACCP แนะนำเป้าหมาย INR 2.0–3.0 สำหรับผู้ใช้ยาต้านวิตามินเคส่วนใหญ่ บางโรคแพทย์อาจกำหนดช่วงต่างออกไป
• •INR ต่ำเกินไป เลือดแข็งตัวง่าย เสี่ยงลิ่มเลือด ส่วน INR สูงเกินไป เลือดแข็งตัวช้า เสี่ยงเลือดออกรุนแรง
• •ผักใบเขียว น้ำมันถั่วเหลือง แอลกอฮอล์ ยาปฏิชีวนะ ยาแก้ปวดบางชนิด และอาหารเสริมบางตัว ทำให้ค่าแกว่งได้
• •ห้ามเพิ่ม ลด หรือหยุดวาร์ฟารินเอง และต้องบอกแพทย์ก่อนเริ่มวิตามินหรืออาหารเสริมทุกชนิด

ค่า INR คืออะไร ต่างจากค่า PT อย่างไร

ค่า PT คือจำนวนวินาทีที่ตัวอย่างเลือดใช้ในการเกิดลิ่ม ส่วนค่า INR คือตัวเลขที่ปรับค่า PT ให้เทียบกันได้ทุกห้องปฏิบัติการ MedlinePlus หอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าผล PT อาจต่างกันตามห้องแล็บและวิธีตรวจ จึงแปลงเป็น INR เพื่อให้แพทย์เทียบผลจากต่างที่ได้ง่ายขึ้น

โพรทรอมบิน (prothrombin) คือโปรตีนช่วยการแข็งตัวของเลือดที่ตับสร้างขึ้น MedlinePlus ระบุว่าวิตามินเคมีหน้าที่สำคัญในการแข็งตัวของเลือด ส่วนวาร์ฟารินเป็นยาในกลุ่มยาต้านวิตามินเค (vitamin K antagonist) ค่า INR จึงสะท้อนว่ายากำลังทำงานมากหรือน้อยเพียงใด

นอกจากติดตามวาร์ฟาริน MedlinePlus ระบุว่าการตรวจนี้ยังใช้หาสาเหตุเลือดออกผิดปกติ ตรวจก่อนผ่าตัด ตรวจโรคตับ และตรวจภาวะขาดวิตามินเคด้วย อ่านพื้นฐานของยาตัวนี้ได้ที่ วาร์ฟารินคือยาอะไร

คนกินวาร์ฟาริน ค่า INR ควรอยู่ที่เท่าไร

แนวทางของ ACCP ฉบับที่ 9 (ปี 2012) แนะนำอย่างหนักแน่นให้ตั้งเป้า INR 2.0–3.0 สำหรับผู้ที่ใช้ยาต้านวิตามินเค ซึ่งเป็นช่วงที่ใช้กับผู้ป่วยส่วนใหญ่

แต่ช่วงเป้าหมายของแต่ละคนขึ้นกับโรคที่รักษา ผู้ป่วยบางกลุ่มแพทย์อาจกำหนดช่วงต่างออกไป จึงควร

• •ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่า "ช่วงเป้าหมายของฉันคือเท่าไร" แล้วจดไว้
• •เก็บสมุดหรือบัตรบันทึกยาวาร์ฟาริน (ถ้าโรงพยาบาลให้) และนำไปทุกครั้งที่พบแพทย์
• •เทียบผลทุกครั้งกับช่วงของตัวเอง ไม่เทียบกับผลของคนอื่น

ถ้าผลอยู่นอกช่วง แพทย์จะเป็นผู้ปรับขนาดยา ผู้ป่วยห้ามปรับเองแม้จะรู้ตัวเลขแล้วก็ตาม

INR ต่ำหรือสูงเกินไป หมายความว่าอะไร

INR ต่ำกว่าเป้าหมายแปลว่าเลือดแข็งตัวเร็วเกินไป เสี่ยงเกิดลิ่มเลือดอันตราย ส่วน INR สูงกว่าเป้าหมายแปลว่าเลือดแข็งตัวช้าเกินไป เสี่ยงเลือดออก ข้อมูลนี้ตรงกับคำอธิบายของ MedlinePlus

สาเหตุที่ MedlinePlus ยกตัวอย่าง

• •INR ต่ำ: ได้วิตามินเคจากอาหารเสริมหรืออาหารมากขึ้น ยาบางชนิด หรือภาวะลิ่มเลือดผิดปกติ
• •INR สูง: โรคตับ ภาวะขาดวิตามินเค หรือภาวะเลือดออกง่ายผิดปกติ

MedlinePlus ยังเตือนว่าวาร์ฟารินอาจทำให้เลือดออกรุนแรงถึงเสียชีวิต และคนอายุมากกว่า 65 ปีมีโอกาสเลือดออกสูงกว่า ผลข้างเคียงอื่นของยาอ่านได้ที่ วาร์ฟาริน ผลข้างเคียง เลือดออกง่าย

ทำไมค่า INR ขึ้นลง ทั้งที่กินยาเท่าเดิม

ค่า INR เปลี่ยนได้จากอาหาร เครื่องดื่ม ยาอื่น อาหารเสริม และพฤติกรรม แม้ขนาดวาร์ฟารินเท่าเดิม แหล่งที่เปิดตรวจระบุปัจจัยไว้ดังนี้

• •อาหารที่มีวิตามินเคสูง: MedlinePlus ระบุผักใบเขียว น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันคาโนลา และอาหารไขมันสูง ว่าอาจมีผลต่อค่า สำหรับครัวไทย ผักใบเขียวที่กินบ่อย เช่น คะน้า ผักบุ้ง ผักกาด เป็นตัวอย่างที่ควรกินให้สม่ำเสมอ
• •แอลกอฮอล์: NHS (ระบบบริการสุขภาพแห่งชาติของอังกฤษ) แนะนำไม่ให้ดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมากขณะใช้วาร์ฟาริน
• •น้ำผลไม้บางชนิด: NHS แนะนำให้งดน้ำแครนเบอร์รี่ ผลิตภัณฑ์แครนเบอร์รี่ และน้ำเกรปฟรุต
• •ยาอื่น: NHS ยกตัวอย่างยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (เช่น ไอบูโพรเฟน แอสไพริน) ยาปฏิชีวนะ ยาต้านเศร้า ยาโรคหัวใจ ยาโรคกระเพาะ ยาต้านเชื้อรา และยาลดไขมันกลุ่มสแตติน
• •สมุนไพรและอาหารเสริม: MedlinePlus ระบุว่าโคเอนไซม์คิวเท็น เอ็กไคนาเซีย กระเทียม แปะก๊วย โสม โกลเด้นซีล และเซนต์จอห์นเวิร์ต อาจตีกับวาร์ฟาริน และ NHS ห้ามใช้เซนต์จอห์นเวิร์ตและวิตามินเคเสริมระหว่างใช้วาร์ฟาริน
• •บุหรี่: MedlinePlus ระบุว่าการสูบบุหรี่อาจลดประสิทธิภาพของวาร์ฟาริน
• •ลืมกินยาหรือกินซ้ำ: ทำให้ระดับยาไม่คงที่

ดังนั้นทุกครั้งที่เริ่มหรือหยุดยา สมุนไพร วิตามิน หรืออาหารเสริมตัวใด ให้แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน เพราะอาจต้องตรวจ INR ถี่ขึ้น

ต้องตรวจ INR บ่อยแค่ไหน และเตรียมตัวอย่างไร

ช่วงเริ่มยาต้องตรวจบ่อย และเมื่อขนาดยาคงที่แล้วระยะห่างจะยาวขึ้น NHS ระบุว่าช่วงแรกอาจต้องเจาะเลือดทุกวันหรือทุกไม่กี่วัน เมื่อขนาดยาคงที่แล้วโดยทั่วไปตรวจทุก 12 สัปดาห์ แต่บางคนต้องตรวจถี่กว่านั้น

การเตรียมตัวตามข้อมูลของ MedlinePlus

• •การตรวจทำได้ทั้งเจาะเลือดจากหลอดเลือดดำที่แขน หรือเจาะปลายนิ้ว
• •แพทย์อาจให้เลื่อนเวลากินวาร์ฟารินของวันนั้นไปหลังเจาะเลือด ให้ทำตามที่แพทย์สั่ง
• •บอกแพทย์ทุกครั้งว่ากินยาหรืออาหารเสริมอะไรอยู่ เพราะบางตัวมีผลต่อผลตรวจ
• •ถามแพทย์ว่าก่อนตรวจควรเลี่ยงอะไรบ้าง

ถ้าโรงพยาบาลที่รักษามีคลินิกวาร์ฟารินหรือเภสัชกรให้คำปรึกษาเรื่องยา การไปตามนัดทุกครั้งช่วยให้ปรับยาได้ทันเวลา

ความเชื่อที่พบบ่อย: กินวาร์ฟารินต้องงดผักใบเขียวจริงไหม

ไม่ต้องงด แต่ต้องกินให้สม่ำเสมอ MedlinePlus แนะนำให้กินอาหารที่มีวิตามินเคในปริมาณใกล้เคียงกันแต่ละสัปดาห์ ไม่กินผักใบเขียวปริมาณมากผิดปกติ และปรึกษาแพทย์ก่อนเปลี่ยนอาหาร NHS ก็ระบุว่ายังกินผักใบเขียวได้ โดยให้ปรึกษาคลินิกวาร์ฟาริน

ปัญหาเกิดเมื่อการกินเปลี่ยนแบบฉับพลัน เช่น ปกติไม่ค่อยกินผัก แล้วช่วงหนึ่งกินผักใบเขียวมากทุกมื้อ หรือหยุดกินผักไปเลยหลายสัปดาห์ ค่า INR อาจขยับตาม รายละเอียดผักและผลไม้แต่ละชนิดอ่านได้ที่ กินวาร์ฟารินกินผักอะไรได้บ้าง

อีกความเชื่อหนึ่งคือ "วิตามินเคเม็ดขนาดน้อยไม่เป็นไร" งานในอาสาสมัคร 18 คนที่ได้ยาต้านวิตามินเค (ตีพิมพ์ใน Journal of Thrombosis and Haemostasis ปี 2013) พบว่าวิตามินเค 2 ชนิด MK-7 วันละ 45 ไมโครกรัมทำให้ค่า INR ลดลงเฉลี่ยราว 40% และแม้แค่ 10 หรือ 20 ไมโครกรัมต่อวันก็ทำให้ INR ลดลงอย่างมีความหมายทางคลินิกในอย่างน้อย 40% และ 60% ของผู้เข้าร่วมตามลำดับ ผู้วิจัยสรุปว่าผู้ใช้ยาต้านวิตามินเคควรเลี่ยง MK-7 เสริม

ลืมกินยาหรือเผลอกินเกิน ต้องทำอย่างไร

ให้ทำตามที่แพทย์หรือคลินิกวาร์ฟารินแนะนำไว้ และห้ามกิน 2 เท่าเพื่อชดเชยมื้อที่ลืม NHS แนะนำว่าถ้านึกได้ในวันเดียวกันให้กินทันที ถ้านึกได้ในวันถัดไปให้ข้ามมื้อที่ลืมและกินมื้อของวันนั้นตามปกติ จดมื้อที่ลืมไว้ และถ้าลืมบ่อยหรือลืมหลายวันติดกันให้ติดต่อคลินิกวาร์ฟาริน ส่วน MedlinePlus ให้แจ้งแพทย์ทุกครั้งที่ลืมกินยา

ถ้าเผลอกินเกินขนาดที่แพทย์สั่ง NHS เตือนว่าอาจเป็นอันตราย ให้รีบติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที

ถ้าแพทย์สั่งให้หยุดยาเพื่อทำหัตถการ MedlinePlus ระบุว่าฤทธิ์ของวาร์ฟารินอาจยังอยู่ 2–5 วันหลังหยุด จึงต้องทำตามแผนของแพทย์อย่างเคร่งครัด

สัญญาณเลือดออกที่ต้องรีบไปพบแพทย์

MedlinePlus ให้ติดต่อแพทย์ทันทีถ้ามีอาการเลือดออกผิดปกติ ได้แก่

• •เลือดออกไม่หยุด เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน
• •ฟกช้ำง่าย ประจำเดือนมามากผิดปกติ
• •ปัสสาวะสีชมพู แดง หรือน้ำตาลเข้ม
• •ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ หรืออ่อนแรง

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ไอหรืออาเจียนเป็นเลือดหรือเป็นสีเหมือนกากกาแฟ
• •ถ่ายอุจจาระสีแดงหรือสีดำเหนียว
• •ปวดศีรษะรุนแรงขึ้นมาทันที หรือสับสน (NHS ระบุว่าอาจเป็นสัญญาณเลือดออกในสมอง)
• •หกล้มแล้วศีรษะกระแทก
• •เลือดออกมากและกดห้ามแล้วไม่หยุด
• •แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าวิต (Beta Vit)

เบต้าวิต (Beta Vit) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0062 บรรจุ 30 แคปซูล ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล

เรื่องที่ผู้ใช้วาร์ฟารินต้องรู้ก่อน คือคำเตือนบนฉลาก "ควรระวังสำหรับผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด" และ "เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน" ฉลากมีกรอบข้อความ "ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค"

ส่วนประกอบตามฉลากต่อ 1 แคปซูลที่เกี่ยวกับยาต้านการแข็งตัวของเลือดมี 3 ตัว

• •วิตามินเค 2 (MK-7) ราว 75 ไมโครกรัม (คำนวณ) — ฉลากระบุเป็นผงวิตามินเค 2 (เมนาควิโนน-7) จากบาซิลลัส ซับทิลิส นัตโตะ ความเข้มข้น 0.2% น้ำหนัก 37.5 มก. ซึ่งคำนวณเป็น MK-7 ได้ราว 75 ไมโครกรัม งานในอาสาสมัครสุขภาพดี 18 คนที่ได้ยาต้านวิตามินเคพบว่า MK-7 10–45 ไมโครกรัมต่อวันลดค่า INR ได้ ปริมาณในแคปซูลสูงกว่าขนาดในงานนั้น 1.7–7.5 เท่า (คำนวณ) ผู้วิจัยสรุปให้ผู้ใช้ยาต้านวิตามินเคเลี่ยง MK-7 เสริม ข้อจำกัดคืองานนี้เป็นอาสาสมัคร ไม่ใช่ผู้ป่วยจริง และใช้ยาอะซีโนคูมารอลซึ่งออกฤทธิ์แบบเดียวกับวาร์ฟาริน
• •โคเอนไซม์ คิวเท็น 30 มก. — MedlinePlus ระบุว่าโคเอนไซม์คิวเท็นเป็นผลิตภัณฑ์ที่อาจตีกับวาร์ฟาริน และห้ามเริ่มใช้ระหว่างใช้วาร์ฟารินโดยไม่ปรึกษาแพทย์
• •แมกนีเซียมออกไซด์ 440 มก. และแมกนีเซียม บิสไกลซิเนต คีเลต (20%) 100 มก. — สถาบัน Linus Pauling ระบุว่าแมกนีเซียมลดประสิทธิภาพของยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดกิน

ข้อสรุปสำหรับผู้ใช้วาร์ฟาริน: ผลิตภัณฑ์นี้มีวิตามินเค 2 ซึ่งเป็นวิตามินเคเสริมแบบที่ NHS ห้ามใช้ระหว่างใช้วาร์ฟาริน ผู้ใช้วาร์ฟารินจึงห้ามเริ่มผลิตภัณฑ์นี้เอง ต้องให้แพทย์ที่ดูแลเรื่องยาตัดสินใจก่อน ถ้ากินอยู่แล้วโดยยังไม่ได้แจ้งแพทย์ ให้แจ้งแพทย์หรือคลินิกวาร์ฟารินโดยเร็ว ถ้าแพทย์อนุญาตต้องตรวจ INR ตามนัด และห้ามเพิ่มหรือลดวาร์ฟารินเอง

ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดกลุ่มอื่น ฉลากให้ระวังเช่นกัน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน (คำแนะนำของเรา ไม่ใช่ข้อความบนฉลาก) รวมถึงผู้ที่เป็นโรคไต ใช้ยาเบาหวาน หรือใช้ยาประจำอื่น ๆ

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าวิตทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที