ไฟโตสเตอรอลคืออะไร ทำงานอย่างไรในลำไส้

ไฟโตสเตอรอล (Phytosterol) เป็นชื่อที่เห็นบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ บนฉลากอาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร แต่คนส่วนใหญ่ยังไม่รู้ว่ามันคืออะไร

มันคืออะไร

ไฟโตสเตอรอลคือกลุ่มของสารที่พืชสร้างขึ้น มีโครงสร้างโมเลกุลคล้ายกับคอเลสเตอรอลของสัตว์มาก ต่างกันเพียงส่วนหางของโมเลกุล

พูดง่าย ๆ คือ ไฟโตสเตอรอลทำหน้าที่ในพืช คล้ายกับที่คอเลสเตอรอลทำหน้าที่ในสัตว์ คือเป็นองค์ประกอบของผนังเซลล์

ชนิดที่พบมากที่สุดในอาหารได้แก่ เบตาไซโตสเตอรอล แคมเปสเตอรอล และสติกมาสเตอรอล

พบในอาหารอะไรบ้าง

• •น้ำมันพืชแทบทุกชนิด โดยเฉพาะน้ำมันรำข้าว น้ำมันข้าวโพด น้ำมันคาโนลา และน้ำมันมะกอก
• •ถั่วเปลือกแข็ง เช่น อัลมอนด์ พิสตาชิโอ
• •เมล็ดพืช เช่น เมล็ดทานตะวัน งา
• •ธัญพืชไม่ขัดสี
• •ถั่วเมล็ดแห้ง

อาหารไทยทั่วไปให้ไฟโตสเตอรอลราวไม่กี่ร้อยมิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งต่ำกว่าปริมาณที่ใช้ในการศึกษาส่วนใหญ่

กลไกที่นักโภชนาการอธิบาย

หลักการที่ถูกอธิบายไว้คือการ แข่งขันกันในลำไส้

1. 1คอเลสเตอรอลจากอาหารและจากน้ำดี ต้องถูกจับรวมเข้าไปในอนุภาคเล็ก ๆ ในลำไส้เล็กก่อน จึงจะถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้
2. 2ไฟโตสเตอรอลมีโครงสร้างคล้ายกันมาก จึงเข้าไปแย่งที่ในอนุภาคเหล่านั้นได้
3. 3คอเลสเตอรอลส่วนที่ไม่ได้ที่ จึงถูกขับออกไปกับกากอาหารแทนที่จะถูกดูดซึม
4. 4ตัวไฟโตสเตอรอลเองก็ถูกดูดซึมเข้าร่างกายได้น้อยมาก ส่วนใหญ่ถูกขับออกเช่นกัน

มักถูกเปรียบเทียบว่าเหมือน การแย่งที่นั่ง ในรถที่มีจำนวนที่นั่งจำกัด

ข้อเท็จจริงที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

ปริมาณมีผลต่อสิ่งที่ศึกษา

การศึกษาส่วนใหญ่ใช้ปริมาณราว 2 กรัมต่อวัน ซึ่งสูงกว่าที่ได้จากอาหารทั่วไปมาก

ไม่ใช่ทุกคนที่เหมาะ

ผู้ที่มีภาวะทางพันธุกรรมที่ร่างกายดูดซึมสเตอรอลจากพืชมากผิดปกติ ไม่ควรได้รับไฟโตสเตอรอลเสริม ภาวะนี้พบไม่บ่อยแต่มีอยู่จริง

อาจรบกวนการดูดซึมสารอื่น

มีข้อมูลว่าไฟโตสเตอรอลอาจลดการดูดซึมแคโรทีนอยด์บางชนิดซึ่งเป็นสารตั้งต้นของวิตามินเอ การกินผักผลไม้หลากสีให้เพียงพอจึงยังสำคัญ

สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร

ยังมีข้อมูลจำกัด จึงมักไม่แนะนำให้ใช้ผลิตภัณฑ์เสริมที่มีไฟโตสเตอรอลในกลุ่มนี้

วิธีอ่านฉลากให้เป็น

ถ้าเห็นคำว่าไฟโตสเตอรอลบนฉลาก ให้ดูต่อว่า

• •ระบุ ปริมาณเป็นมิลลิกรัม หรือไม่ ฉลากที่บอกแค่ว่ามีส่วนผสม แต่ไม่บอกปริมาณ เปรียบเทียบกับผลิตภัณฑ์อื่นไม่ได้
• •ระบุ แหล่งที่มา หรือไม่ เช่น มาจากน้ำมันพืชชนิดใด
• •ปริมาณนั้นคิดต่อหน่วยบริโภคเท่าไร และต้องกินกี่หน่วยต่อวัน

ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่ระบุน้ำมันรำข้าว น้ำมันคาโนลา และน้ำมันมะกอกไว้บนฉลากพร้อมปริมาณ ดูได้ที่ หน้าข้อมูล Beta Oil ซึ่งลอกตารางส่วนประกอบมาจากฉลากจริงทั้งหมด

ข้อความสำคัญ

ไฟโตสเตอรอลเป็นสารอาหารจากพืช ไม่ใช่ยา และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

ผู้ที่มีระดับไขมันในเลือดสูงต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์ และห้ามหยุดยาที่ได้รับอยู่ด้วยตัวเอง

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดค่าอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของคุณเป็นหลัก

และให้แพทย์เป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณเสมอ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด