เกี่ยวกับ ความรู้สุขภาพผิว
ด้วงก้นกระดก โดนแล้วผื่นแสบร้อนเป็นทางยาว ทำอย่างไร กี่วันหาย
คำตอบสั้น: ผื่นจากด้วงก้นกระดก (Paederus dermatitis) คือ ผิวหนังอักเสบจากสารพิษพีเดอริน (pederin) ที่ออกมาเมื่อตัวด้วงถูกบี้หรือขยี้บนผิว ไม่ใช่การถูกกัดหรือต่อย ผื่นมักเป็นทางยาวสีแดงขอบชัด แสบร้อนเหมือนถูกไฟลวก และมักขึ้นหลังสัมผัสราว 1–2 วัน สิ่งที่ทำได้ทันทีคือ ล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ ห้ามเกา ถ้ามีตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง ผื่นกว้าง หรือพิษเข้าตา ให้ไปพบแพทย์
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- ด้วงก้นกระดก ไม่กัดและไม่ต่อย พิษจะออกมาเมื่อเราตบ บี้ หรือปัดจนตัวแตก แล้วสารพิษเปื้อนผิวเป็นทาง
- ผื่นไม่ได้ขึ้นทันที บทความทบทวนในวารสารโรคผิวหนังของอินเดีย ปี 2560 ระบุว่าอาการมักเริ่ม 24–48 ชั่วโมงหลังสัมผัส จึงหลายคนจำไม่ได้ว่าไปโดนอะไรมา
- เอกสารของร้านยาคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล แนะนำให้ล้างด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำสบู่ ประคบเย็น และถ้าผื่นมีตุ่มน้ำกว้าง ให้ประคบน้ำเกลือครั้งละ 5–10 นาที วันละ 3–4 ครั้งจนแผลแห้ง
- ถ้าเห็นด้วงเกาะผิว ให้เป่าหรือใช้กระดาษเขี่ยออก อย่าตบหรือบี้ ตามคำแนะนำของโรงพยาบาลรามาธิบดี
- ไปพบแพทย์ถ้ามีตุ่มน้ำหรือตุ่มหนอง ผื่นกว้าง มีไข้ หรือพิษเข้าตาจนตาแดง ปวดตา ตามัว
ด้วงก้นกระดกคืออะไร ทำไมช่วงนี้เจอบ่อย
ด้วงก้นกระดกเป็นแมลงตัวเล็กที่ชอบที่ชื้นและชอบแสงไฟ จึงเจอบ่อยในช่วงปลายฤดูฝน เอกสารความรู้ของภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว โรงพยาบาลรามาธิบดี ระบุว่าพบบ่อยช่วงปลายฤดูฝน ในบริเวณป่าหรือพงหญ้าที่มีความชื้น และตัวยาวประมาณ 7–8 มิลลิเมตร
เอกสารของร้านยาคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล บรรยายลักษณะไว้ว่า หัวสีดำ ปล้องกลางสีส้มอมน้ำตาล ปล้องท้ายสีดำ และ เวลาวิ่งจะยกปลายท้องตั้งขึ้นคล้ายแมงป่อง ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ "ก้นกระดก"
ในบ้านเรา คนที่โดนบ่อยคือคนที่อยู่ใกล้ทุ่งนา สวน หรือพงหญ้า คนที่นอนใกล้หลอดไฟที่เปิดทิ้งไว้ และคนขี่มอเตอร์ไซค์ตอนกลางคืน บทความทบทวนปี 2560 ยังบันทึกว่ามีรายงานด้วงชนิดนี้ตกเข้าตาขณะขี่มอเตอร์ไซค์ และแมลงชนิดนี้ถูกดึงดูดด้วยหลอดไฟฟลูออเรสเซนต์ (หลอดนีออน)
พีเดอริน (pederin) คือสารพิษที่อยู่ในของเหลวในตัวด้วง เอกสารของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่ามีฤทธิ์เป็นกรดอ่อน ผื่นที่เกิดจึงเป็น ผิวหนังอักเสบจากการระคายเคือง (irritant dermatitis) คือผิวถูกสารเคมีทำร้ายโดยตรง ไม่ใช่การแพ้
โดนด้วงก้นกระดก ผื่นหน้าตาเป็นอย่างไร
ผื่นจะเป็นทางยาวสีแดงขอบชัด แสบร้อนมากกว่าคัน เพราะพิษถูกปาดเป็นเส้นตามแนวที่เราปัดหรือบี้ตัวด้วง
ลักษณะที่เอกสารของรามาธิบดีและคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล บรรยายไว้ตรงกัน มีดังนี้
- ผื่นแดงขอบเขตชัด เป็นทางยาว หรือดูคล้ายรอยไหม้
- คัน แสบร้อน ในรายที่โดนพิษมาก จะเกิด ตุ่มน้ำพองและตุ่มหนอง ภายใน 2–3 วัน
- ผื่นตรงซอกพับที่ผิวประกบกัน เช่น ข้อพับแขน ใต้รักแร้ เพราะพิษจากผิวด้านหนึ่งแตะไปโดนอีกด้าน แพทย์เรียกว่า kissing lesion (ผื่นที่เกิดเป็นคู่ตรงกันสองฝั่งของรอยพับ)
บทความทบทวนปี 2560 เพิ่มว่า ผื่นมักขึ้นตรงผิวที่ไม่มีผ้าปิด เช่น หน้า คอ แขน มักไม่ขึ้นที่ฝ่ามือฝ่าเท้า และพิษอาจติดไปกับผ้าปูที่นอนหรือเสื้อผ้า ทำให้ผื่นขึ้นในจุดที่ไกลจากที่โดนครั้งแรกได้ อาการอาจเริ่มตอนนอน เพราะเราปัดตัวด้วงโดยไม่รู้ตัว แล้วตื่นมาเห็นผื่นตอนเช้า
รายงานการระบาดในโรงพยาบาลแห่งหนึ่งทางตะวันตกเฉียงใต้ของจีน ในวารสาร Wilderness and Environmental Medicine ปี 2566 รวบรวมผู้ป่วย 134 คน พบผื่นส่วนใหญ่ที่หน้า คอ และลำตัว เป็นตุ่มน้ำเรียงเป็นเส้นหรือเป็นคู่ตรงรอยพับ ผู้ป่วยส่วนใหญ่รู้สึกแสบร้อน มีส่วนน้อยที่คัน
โดนด้วงก้นกระดกแล้วผื่นขึ้นกี่ชั่วโมง กี่วันหาย
ส่วนใหญ่ผื่นขึ้นหลังสัมผัส 1–2 วัน และรายที่ไม่รุนแรงหายเองได้ในไม่กี่วัน แต่รอยดำอาจอยู่ได้ราวหนึ่งเดือน
ตัวเลขจากแหล่งที่เราเปิดอ่าน
- เอกสารของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล: ผื่นขึ้นหลังสัมผัสประมาณ 24 ชั่วโมง และอาจมีตุ่มน้ำพอง ตุ่มหนองใน 2–3 วัน
- บทความทบทวนในวารสารโรคผิวหนังของอินเดีย ปี 2560: อาการมักเริ่ม 24–48 ชั่วโมงหลังสัมผัส รายที่มีแค่ผื่นแดงอาจหายภายใน 2 วัน รายที่มีตุ่มน้ำมากจะแห้งและลอกในราว 7–8 วัน และอาจเหลือ รอยดำหลังการอักเสบ (ผิวคล้ำขึ้นหลังผื่นหาย) ได้นานถึงประมาณหนึ่งเดือน
- รายงาน 134 คนจากจีน ปี 2566: ผู้ป่วยทุกคนหายภายใน 2 สัปดาห์หลังได้รับการรักษา
ช่วงที่ผื่นขึ้นช้าแบบนี้เองทำให้คนจำนวนมากคิดว่าเป็นงูสวัด แพ้อาหาร หรือถูกแมลงกัด บทความทบทวนเดียวกันระบุว่าโรคนี้มักถูกมองข้าม เพราะผู้ป่วยมักไม่รู้ว่าเคยสัมผัสด้วง
โดนด้วงก้นกระดกต้องทำอย่างไรทันที
ล้างบริเวณที่โดนด้วยน้ำสะอาดและสบู่ให้เร็วที่สุด เพราะพิษต้องใช้เวลาซึมเข้าผิว บทความทบทวนปี 2560 ระบุว่าถ้าบี้ตัวด้วงไปแล้ว ควรล้างด้วยสบู่และน้ำทันทีเพื่อเอาสารพิษออกให้มากที่สุด
ขั้นตอนดูแลเบื้องต้นตามเอกสารของรามาธิบดีและคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล
- ล้างด้วยน้ำเปล่าและสบู่ หรือน้ำเกลือ ล้างมือตัวเองด้วย เพราะมือที่ปัดตัวด้วงจะพาพิษไปโดนหน้าและตาได้
- ประคบเย็น บริเวณที่แดงหรือแสบ
- ห้ามเกา บทความทบทวนระบุว่าไม่ควรเกาผื่น
- ถ้ามีตุ่มน้ำพองกว้างหรือดูเหมือนแผลไหม้ เอกสารของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล แนะนำให้ ประคบด้วยน้ำเกลือครั้งละ 5–10 นาที วันละ 3–4 ครั้งจนแผลแห้ง แล้วใช้สำลีซับให้แห้ง
- ซักผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน และเสื้อผ้าที่อาจเปื้อนพิษ
ยาที่แพทย์มักใช้ บทความทบทวนปี 2560 ระบุว่าเมื่อผื่นขึ้นแล้ว ยาทาสเตียรอยด์ (บางครั้งผสมยาปฏิชีวนะ) ได้ผลดี และมักทาจนผื่นตกสะเก็ดหรือเริ่มหาย ซึ่งมักใช้เวลาราว 7–10 วัน ส่วนยาแก้แพ้ชนิดกินช่วยลดอาการคัน เอกสารของรามาธิบดีระบุว่าถ้ามีตุ่มน้ำหรือตุ่มหนอง ควรไปพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและใช้ยาสเตียรอยด์
ยาทาสเตียรอยด์มีหลายความแรง และไม่เหมาะกับผิวหน้าหรือรอบตาทุกตัว จึง ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรเลือกให้ โดยบอกว่าผื่นอยู่ตรงไหนและกว้างแค่ไหน
พิษด้วงก้นกระดกเข้าตาอันตรายไหม
พิษเข้าตาทำให้ตาอักเสบได้ ต้องล้างตาด้วยน้ำสะอาดทันทีแล้วไปพบแพทย์ บทความทบทวนปี 2560 ระบุว่าผื่นรอบตามักเกิดจากนิ้วมือที่เปื้อนพิษไปขยี้ตา หรือด้วงตกใส่ตาขณะขี่มอเตอร์ไซค์หรือคลานเข้าตาขณะนอน
ภาวะนี้มีชื่อเรียกในวงการแพทย์ว่า Nairobi eye คือผิวหนังรอบตาอักเสบ อาจมีเยื่อบุตาและกระจกตาอักเสบร่วมด้วย บทความทบทวนเดียวกันระบุว่า ผื่นที่หนังตาและเยื่อบุตามักหายในราว 10 วันถึง 2 สัปดาห์ แต่แผลที่กระจกตาอาจใช้เวลาถึงราว 50 วัน และการล้างตาด้วยน้ำให้ทั่วช่วยลดการอักเสบได้
สิ่งที่ควรทำเมื่อสงสัยว่าพิษเข้าตา
- ล้างตาด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากทันที ห้ามขยี้ตา
- ไปพบแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะถ้าตาแดง ปวดตา ตามัว หรือสู้แสงไม่ได้ เพราะบทความทบทวนระบุว่าเยื่อบุตาและกระจกตาอักเสบรุนแรงอาจทำให้ตามัวชั่วคราวได้
ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องด้วงก้นกระดก จริงไหม
ความเชื่อหลายข้อทำให้คนดูแลผิดวิธี หรือตกใจเกินเหตุ
ด้วงก้นกระดกกัดหรือต่อย จริงไหม
ส่วนใหญ่ไม่จริง ทั้งเอกสารของรามาธิบดีและบทความทบทวนปี 2560 อธิบายว่าพิษออกมาเมื่อตัวด้วงถูกบี้ ผื่นจึงเป็นทางยาวตามแนวที่ปาด บทความทบทวนมีบันทึกว่าพบรายงานบางส่วนที่พิษออกมาขณะด้วงเคลื่อนไหวบนผิว แต่กลไกหลักคือการบี้
ผื่นแบบนี้คืองูสวัด จริงไหม
ไม่ใช่ เอกสารของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าผื่นจากด้วงก้นกระดก ไม่มีอาการปวดร้าวตามแนวเส้นประสาทเหมือนงูสวัด และบทความทบทวนปี 2560 ระบุว่าผื่นไม่ได้จำกัดอยู่ในแนวเส้นประสาท อย่างไรก็ตาม ผื่นที่เป็นตุ่มน้ำเรียงกันอาจดูคล้ายกันได้ ถ้าไม่แน่ใจควรให้แพทย์ตรวจ เพราะสองโรคนี้ดูแลต่างกัน
เห็นด้วงเกาะแขน ควรตบให้ตาย
ไม่ควร การตบหรือบี้คือสาเหตุที่ทำให้พิษเปื้อนผิว เอกสารของรามาธิบดีแนะนำให้ เป่าออก หรือใช้กระดาษหรือวัตถุอื่นเขี่ยทิ้ง ส่วนบทความทบทวนปี 2560 เตือนเพิ่มว่าพีเดอรินละลายในแอลกอฮอล์ ถ้าเก็บตัวด้วงไว้ในแอลกอฮอล์ ต้องระวังไม่ให้น้ำนั้นโดนผิว
ผื่นนี้ติดต่อกันได้
ไม่ติดต่อแบบเชื้อโรค เพราะเป็นการระคายเคืองจากสารพิษ แต่พิษที่ยังติดอยู่บนผ้าปูที่นอนหรือมือ ทำให้คนในบ้านหรือผิวส่วนอื่นโดนพิษได้ จึงควรล้างมือและซักผ้าที่เปื้อน ถ้ายังไม่แน่ใจว่าผื่นเป็นแบบไหน อ่านเรื่อง ผื่นแพ้สัมผัสกับผื่นภูมิแพ้ผิวหนังต่างกันอย่างไร ประกอบ
ป้องกันด้วงก้นกระดกในบ้านอย่างไร
หัวใจของการป้องกันคือไม่ให้ด้วงเข้ามาใกล้ตัวตอนกลางคืน และไม่บี้มันบนผิว
คำแนะนำจากเอกสารของรามาธิบดีและบทความทบทวนปี 2560
- ปิดประตูหน้าต่างให้มิดชิดก่อนเปิดไฟตอนค่ำ บทความทบทวนระบุว่าด้วงชนิดนี้เคลื่อนไหวมากตั้งแต่ราว 1 ชั่วโมงหลังพระอาทิตย์ตกจนถึงเที่ยงคืน และตัวเล็กมากจนลอดมุ้งลวดตาปกติได้
- ลดการเปิดไฟตอนกลางคืน เพราะด้วงชอบแสงไฟ บทความทบทวนแนะนำว่าไม่ควรยืนหรือนอนใต้หลอดนีออนโดยตรงในช่วงที่ด้วงชุก แม้ปิดไฟแล้วก็ตาม
- กางมุ้งตอนนอน เพื่อกันด้วงตกใส่ตัว และ ปัดที่นอน หมอน ผ้าห่มก่อนนอน
- ขี่มอเตอร์ไซค์ตอนค่ำ ใส่แว่นตา เพื่อกันแมลงตกใส่ตา
- ทำงานในพื้นที่ที่มีด้วงชุก ใส่เสื้อแขนยาวและหมวก ถ้าทำได้ใส่ถุงมือด้วย
- เมื่อเห็นด้วงบนผิว ใช้วิธีเป่าหรือเขี่ยออก แล้วล้างผิวตรงนั้นด้วยน้ำและสบู่
เมื่อไรต้องไปพบแพทย์
ผื่นด้วงก้นกระดกส่วนใหญ่ดูแลได้และหายเอง แต่บางกรณีต้องให้แพทย์ดู ให้ไปพบแพทย์เมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
- มีตุ่มน้ำพอง หรือตุ่มหนอง (ตามคำแนะนำของรามาธิบดี)
- ผื่นกว้างหลายตำแหน่ง หรือดูเหมือนแผลไหม้
- พิษเข้าตา ตาแดง ปวดตา ตามัว หรือมีผื่นที่หนังตา
- มีไข้ ปวดข้อ หรือรู้สึกไม่สบายทั้งตัว บทความทบทวนปี 2560 ระบุว่ารายรุนแรงอาจมีอาการทั้งตัวเช่นนี้ได้
- แผลมีหนอง แดงลาม ปวดมากขึ้น ซึ่งอาจเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำ
- ผื่นไม่ดีขึ้น หรือไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร
ถ้าแผลจากผื่นตกสะเก็ดแล้วยังหายช้า ดูสัญญาณเตือนเพิ่มเติมได้ที่ แผลหายช้า สัญญาณที่ควรไปพบแพทย์ ส่วนผื่นที่อยู่ตามซอกพับแล้วเป็นซ้ำเรื่อย ๆ อาจเป็นโรคอื่น เช่น ผื่นอับชื้นตามซอกพับ ซึ่งดูแลต่างกัน
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
ด้วงก้นกระดกกัดไหม
ส่วนใหญ่ไม่กัดและไม่ต่อย พิษพีเดอรินออกมาเมื่อตัวด้วงถูกบี้หรือขยี้บนผิว ผื่นจึงมักเป็นทางยาวตามแนวที่ปัด
โดนด้วงก้นกระดกกี่ชั่วโมงผื่นขึ้น
ส่วนใหญ่ผื่นขึ้นหลังสัมผัสประมาณ 24–48 ชั่วโมง และอาจมีตุ่มน้ำหรือตุ่มหนองตามมาใน 2–3 วัน จึงหลายคนจำไม่ได้ว่าโดนอะไรมา
โดนด้วงก้นกระดกต้องทำอย่างไร
ล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที ล้างมือด้วย ประคบเย็น ห้ามเกา และซักผ้าที่อาจเปื้อนพิษ ถ้ามีตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง ผื่นกว้าง หรือพิษเข้าตา ให้ไปพบแพทย์
ผื่นด้วงก้นกระดกกี่วันหาย
รายที่มีแค่ผื่นแดงอาจหายในไม่กี่วัน รายที่มีตุ่มน้ำมักแห้งและลอกในราว 7–8 วัน แต่รอยคล้ำอาจอยู่ได้ราวหนึ่งเดือน
พิษด้วงก้นกระดกเข้าตาทำอย่างไร
ล้างตาด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากทันที ห้ามขยี้ตา แล้วไปพบแพทย์โดยเร็ว โดยเฉพาะถ้าตาแดง ปวดตา หรือตามัว
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- แมลงก้นกระดก (เอกสารความรู้ ภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว)คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
- การล้างแผลผิวหนังอักเสบจากแมลงก้นกระดกร้านยาคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
- Paederus dermatitis (Indian J Dermatol Venereol Leprol, 2017; review article, full text)Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology
- An Outbreak of Paederus Dermatitis in a Suburban Hospital in Southwest China: A Report of 134 Cases (Wilderness Environ Med, 2023)PubMed, U.S. National Library of Medicine
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-14
อ่านต่อ
ส้นเท้าแตก เกิดจากอะไร ทาอะไรดี แตกลึกเลือดออกต้องทำอย่างไร เมื่อไรต้องพบแพทย์
ส้นเท้าแตกเกิดจากผิวขาดน้ำร่วมกับหนังด้านหนา ทาครีมยูเรีย 10–25% หลังอาบน้ำ ปิดด้วยปิโตรเลียมเจลลี่ คนเป็นเบาหวานต้องระวังติดเชื้อ แบบไหนต้องพบแพทย์
พยาธิตัวจี๊ด อาการบวมเคลื่อนที่ใต้ผิวหนัง ติดจากกินอะไร อันตรายแค่ไหน
พยาธิตัวจี๊ดติดจากกินปลาน้ำจืด กบ งู ไก่ เป็ด ที่ไม่สุก ทำให้บวมแดงเคลื่อนที่ใต้ผิวหนัง ตรวจอย่างไร รักษาอย่างไร อาการแบบไหนเข้าตาหรือสมองต้องรีบไป รพ.
เล็บขบ เกิดจากอะไร ตัดเล็บเองได้ไหม ติดเชื้อมีหนองทำอย่างไร เมื่อไรต้องผ่า
เล็บขบคือขอบเล็บงอกจิกเข้าเนื้อ มักเป็นที่นิ้วโป้งเท้า เกิดจากตัดเล็บสั้นหรือตัดโค้งลึกและรองเท้าคับ ดูแลเองอย่างไร ห้ามขุดเล็บ เมื่อไรต้องหาหมอ ผ่าแบบไหน
ไฟลามทุ่ง เซลลูไลติส ขาแดงร้อนบวมลาม เกิดจากอะไร ติดต่อไหม อันตรายเมื่อไร
ไฟลามทุ่งและเซลลูไลติสคือผิวหนังติดเชื้อแบคทีเรีย ผิวแดง ร้อน บวม เจ็บ มักเป็นที่ขาข้างเดียว ต่างกันอย่างไร ติดต่อไหม กินยากี่วัน อาการแบบไหนต้องโทร 1669