กระดูกพรุนในวัย 50 ปีขึ้นไป ตรวจอย่างไร ป้องกันอย่างไร

กระดูกพรุนถูกเรียกว่าโรคเงียบ เพราะไม่มีอาการจนกระทั่งกระดูกหัก และการหักครั้งแรกในผู้สูงอายุมักเปลี่ยนคุณภาพชีวิตไปอย่างถาวร

ข่าวดีคือมันเป็นเรื่องที่เตรียมตัวล่วงหน้าได้ ถ้าเริ่มก่อน

กระดูกไม่ใช่เนื้อเยื่อที่นิ่งอยู่กับที่

หลายคนคิดว่ากระดูกคือโครงแข็ง ๆ ที่สร้างเสร็จตั้งแต่โตเต็มวัย ความจริงคือกระดูกมีการสลายและสร้างใหม่อยู่ตลอดชีวิต

• •ช่วงวัยเด็กถึงราวอายุ 30 ปี การสร้างมากกว่าการสลาย มวลกระดูกจึงเพิ่มขึ้นจนถึงจุดสูงสุด
• •หลังจากนั้น การสลายเริ่มแซงการสร้าง มวลกระดูกจึงค่อย ๆ ลดลงตามอายุ
• •ผู้หญิงมีช่วงที่มวลกระดูกลดเร็วเป็นพิเศษหลังหมดประจำเดือน จากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน

ใครเสี่ยงมากกว่าคนอื่น

• •ผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน
• •อายุมากขึ้น
• •รูปร่างผอมบางและน้ำหนักตัวน้อย
• •มีคนในครอบครัวสายตรงเคยกระดูกสะโพกหัก
• •สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์มาก
• •ไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย
• •ได้รับแคลเซียมและวิตามินดีไม่พอเป็นเวลานาน
• •ใช้ยาบางกลุ่มต่อเนื่อง เช่น สเตียรอยด์
• •มีโรคประจำตัวบางอย่าง เช่น ภาวะไทรอยด์เป็นพิษ โรคไต หรือโรคที่ทำให้ดูดซึมอาหารได้ไม่ดี

ตรวจอย่างไร

การตรวจมาตรฐานคือ การวัดความหนาแน่นของกระดูก (Bone Densitometry หรือ DXA) ซึ่งใช้เวลาไม่นานและไม่เจ็บ

ผลจะรายงานเป็นค่า T-score ซึ่งเทียบกับมวลกระดูกของคนหนุ่มสาว

• •ตั้งแต่ −1.0 ขึ้นไป — ปกติ
• •ระหว่าง −1.0 ถึง −2.5 — มวลกระดูกต่ำกว่าปกติ
• •ต่ำกว่า −2.5 — เข้าเกณฑ์กระดูกพรุน

ใครควรตรวจและควรตรวจเมื่อไร ให้แพทย์เป็นผู้ประเมินจากความเสี่ยง ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจทันทีที่อายุถึง

สิ่งที่ทำได้ในชีวิตประจำวัน

1. แคลเซียมให้พอ

ผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไปมักแนะนำที่ประมาณ 1,000–1,200 มิลลิกรัมต่อวัน แหล่งที่ดีได้แก่ นมและผลิตภัณฑ์จากนม ปลาเล็กปลาน้อยที่กินได้ทั้งกระดูก เต้าหู้แข็ง งาดำ และผักใบเขียวเข้มบางชนิด

2. วิตามินดี

ร่างกายสังเคราะห์ได้จากแสงแดด และได้จากอาหารบางชนิด ผู้สูงอายุที่ออกนอกบ้านน้อยเป็นกลุ่มที่ควรปรึกษาแพทย์เรื่องนี้

3. ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก

การเดิน การขึ้นบันได และการฝึกกำลังกล้ามเนื้อ เป็นชนิดที่มีหลักฐานว่าดีต่อกระดูก ส่วนการว่ายน้ำแม้จะดีต่อหัวใจ แต่ไม่ได้ลงน้ำหนักที่กระดูก

4. เลิกบุหรี่ และจำกัดแอลกอฮอล์

5. ป้องกันการหกล้ม ซึ่งสำคัญไม่แพ้การบำรุงกระดูก

• •เก็บสายไฟและของเกะกะบนพื้น
• •ติดราวจับในห้องน้ำ และใช้แผ่นกันลื่น
• •เพิ่มแสงสว่างในทางเดินและบันได
• •ตรวจสายตาสม่ำเสมอ
• •ทบทวนยาที่ทำให้ง่วงหรือเวียนศีรษะกับแพทย์

เมื่อไรควรพบแพทย์

• •ส่วนสูงลดลงชัดเจนจากเดิม
• •หลังค่อมมากขึ้น
• •ปวดหลังเรื้อรังโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• •เคยกระดูกหักจากการล้มเบา ๆ ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดค่าอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของคุณเป็นหลัก

และให้แพทย์เป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณเสมอ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด