HbA1c ไม่ตรงกับน้ำตาลปลายนิ้ว ธาลัสซีเมียหรือฮีโมโกลบินอีทำให้ค่าเพี้ยนไหม

คำตอบสั้น: ได้ ค่า HbA1c (น้ำตาลสะสม) อาจสูงหรือต่ำเกินจริงในคนที่มีฮีโมโกลบินผิดปกติ เช่น ฮีโมโกลบินอี หรือธาลัสซีเมีย และในคนที่โลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก เพิ่งเสียเลือด ได้รับเลือด ฟอกไต ไตวาย หรือมีโรคตับ สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าคนเชื้อสายเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อาจมีฮีโมโกลบินผิดปกติโดยไม่รู้ตัว และแพทย์จะสงสัยเมื่อ HbA1c กับค่าน้ำตาลที่เจาะได้ไม่สอดคล้องกัน งานจากโรงพยาบาลขอนแก่นพบว่าผู้ป่วยเบาหวาน 34.3% จาก 845 คนมีชนิดฮีโมโกลบินผิดปกติ ถ้าค่าดูไม่เข้ากัน ให้นำบันทึกน้ำตาลไปคุยกับแพทย์ ห้ามปรับยาเองตามค่าใดค่าหนึ่ง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •HbA1c วัดน้ำตาลที่เกาะอยู่บนฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง สะท้อนน้ำตาลเฉลี่ยราว 3 เดือน
• •อะไรที่เปลี่ยนอายุเม็ดเลือดแดงหรือชนิดของฮีโมโกลบิน ทำให้ HbA1c คลาดเคลื่อนได้
• •คนไทยมีฮีโมโกลบินอีและธาลัสซีเมียพบบ่อย งานในผู้ป่วยเบาหวานที่โรงพยาบาลขอนแก่นพบพาหะฮีโมโกลบินอี 30.2%
• •เครื่องตรวจ HbA1c บางวิธีได้รับผลกระทบ บางวิธีไม่ แพทย์จึงอาจเปลี่ยนวิธีตรวจหรือใช้ค่าอื่นประกอบ
• •สัญญาณที่ควรบอกแพทย์คือ HbA1c กับค่าน้ำตาลที่เจาะเองไม่ไปทางเดียวกัน หรือผลตรวจรายงานว่าวัดค่าไม่ได้

HbA1c วัดอะไร ทำไมเกี่ยวกับเม็ดเลือดแดง

HbA1c คือสัดส่วนของฮีโมโกลบินที่มีน้ำตาลกลูโคสเกาะอยู่ ฮีโมโกลบินคือโปรตีนในเม็ดเลือดแดงที่ใช้ขนออกซิเจน NIDDK อธิบายว่ายิ่งน้ำตาลในเลือดสูง น้ำตาลก็ยิ่งเกาะฮีโมโกลบินมาก ผลจึงรายงานเป็นเปอร์เซ็นต์ และสะท้อนน้ำตาลเฉลี่ยราว 3 เดือน โดยน้ำตาลช่วง 30 วันล่าสุดมีผลต่อค่ามากกว่าเดือนก่อนหน้า

Rama Channel ของโรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่าช่วงเวลา 3 เดือนนี้มาจากอายุของเม็ดเลือดแดงซึ่งอยู่ได้ราว 120 วัน ดังนั้นถ้าเม็ดเลือดแดงอายุสั้นหรือยาวกว่าปกติ หรือฮีโมโกลบินเป็นชนิดที่ต่างไป ตัวเลข HbA1c ก็อาจไม่ตรงกับน้ำตาลจริง

เกณฑ์ที่ใช้ทั่วไปตาม NIDDK และแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทย คือ ต่ำกว่า 5.7% ปกติ 5.7–6.4% ภาวะก่อนเบาหวาน และ 6.5% ขึ้นไปเข้าเกณฑ์เบาหวาน ส่วนเป้าการรักษาทั่วไปของแนวทางไทยคือต่ำกว่า 7.0% และแพทย์อาจตั้งเป้าต่างกันตามอายุและโรคร่วม อ่านพื้นฐานเพิ่มได้ที่ FBS กับ HbA1c ต่างกันอย่างไร

ภาวะอะไรบ้างที่ทำให้ HbA1c เพี้ยน

NIDDK ระบุภาวะที่เปลี่ยนอายุเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินไว้ดังนี้

• •เพิ่งเสียเลือด หรือเพิ่งได้รับเลือด
• •ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม หรือได้ยาฉีดกระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง (erythropoietin) ซึ่งพบในผู้ป่วยไตเรื้อรัง
• •โลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก NIDDK ระบุว่าคนที่ธาตุเหล็กต่ำมากอาจได้ค่า HbA1c สูงเกินจริง
• •ไตวาย และโรคตับ
• •ฮีโมโกลบินผิดปกติหรือธาลัสซีเมีย ซึ่งอาจรบกวนเครื่องตรวจบางชนิด

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุตรงกันว่าคนที่มีโลหิตจางหรือโรคเลือดชนิดอื่น ไตวาย และโรคตับ อาจได้ค่า HbA1c ที่ไม่แม่นยำ และแพทย์อาจใช้การตรวจชนิดอื่นแทน

นอกจากนี้ NIDDK บอกว่าแม้ตรวจเลือดตัวอย่างเดิมซ้ำ ค่าก็ขยับได้เล็กน้อย เช่น ผล 6.8% อาจออกมาอยู่ระหว่าง 6.4–7.2% ในการตรวจซ้ำ การเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยระหว่างนัดจึงยังไม่ใช่เหตุให้ตกใจ

ฮีโมโกลบินอีและธาลัสซีเมีย พบบ่อยในคนไทยจริงไหม

จริง และส่วนมากไม่รู้ตัว NIDDK ระบุว่าคนเชื้อสายแอฟริกัน เมดิเตอร์เรเนียน หรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และคนที่มีญาติเป็นธาลัสซีเมีย อาจมีฮีโมโกลบินชนิดต่างไป (hemoglobin variant) ซึ่งส่วนใหญ่ไม่มีอาการและไม่รู้ว่าตัวเองเป็นพาหะ

ธาลัสซีเมีย (thalassemia) คือโรคเลือดทางพันธุกรรมที่ร่างกายสร้างฮีโมโกลบินได้น้อยหรือผิดปกติ ส่วนพาหะ (trait) คือคนที่มียีนผิดปกติข้างเดียว มักไม่มีอาการ

ตัวเลขจากคนไทยที่ชัดเจนมาจากงานวิจัยของศูนย์อณูชีววิทยาทางการแพทย์ โรงพยาบาลขอนแก่น กระทรวงสาธารณสุข ร่วมกับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ตีพิมพ์ปี 2021 ศึกษาเลือดผู้ป่วยเบาหวาน 845 คน พบว่า

• •65.7% มีฮีโมโกลบินปกติ
• •30.2% เป็นพาหะฮีโมโกลบินอี และ 1.9% เป็นฮีโมโกลบินอีแบบได้ยีนจากทั้งพ่อและแม่ (homozygous HbE)
• •ที่เหลือเป็นพาหะฮีโมโกลบินคอนสแตนต์สปริง 1.4% พาหะเบต้าธาลัสซีเมีย 0.6% และโรค CSEA Bart's 0.2%

เมื่อตรวจด้วย 2 วิธี ผลของคนส่วนใหญ่สัมพันธ์กันสูง แต่ใน 18 คนที่เป็นฮีโมโกลบินอีแบบได้ยีนสองข้างหรือโรค CSEA Bart's วิธี capillary electrophoresis วัด HbA1c ไม่ได้เลย ขณะที่อีกวิธียังให้ตัวเลขออกมา ผู้วิจัยสรุปว่าในประชากรที่มีฮีโมโกลบินผิดปกติมาก ควรรู้ชนิดฮีโมโกลบินเป็นข้อมูลพื้นฐานก่อนแปลผล HbA1c

งานนี้ทำในโรงพยาบาลเดียวในภาคอีสาน สัดส่วนในภาคอื่นอาจต่างออกไป

ค่าเพี้ยนไปทางสูงหรือต่ำ

เพี้ยนได้ทั้งสองทาง ขึ้นกับชนิดฮีโมโกลบินและเครื่องตรวจ ตัวอย่างจากงานวิจัยที่เราเปิดอ่าน

• •งานจากมหาวิทยาลัยมาลายา ประเทศมาเลเซีย (ปี 2013) พบว่าในพาหะฮีโมโกลบินอี เครื่องตรวจแบบหนึ่งให้ค่าสูงกว่าวิธีอ้างอิงราว 10% ที่ระดับที่ใช้ตัดสินใจทางคลินิก
• •รายงานผู้ป่วยจากอินโดนีเซีย (ปี 2026) หญิงอายุ 49 ปีที่มีฮีโมโกลบินอีร่วมกับเบต้าธาลัสซีเมีย ตรวจ HbA1c แล้ววัดค่าไม่ได้ ผู้รายงานเสนอให้ใช้การตรวจน้ำตาลเป็นระยะ ฟรุกโตซามีน หรืออัลบูมินที่มีน้ำตาลเกาะ (glycated albumin) แทน
• •NIDDK ระบุว่าแพทย์จะสงสัยการรบกวนเมื่อ HbA1c กับค่าน้ำตาลในเลือดไม่สอดคล้องกัน และไม่ใช่ทุกวิธีตรวจที่ได้รับผลกระทบ บางคนอาจแค่ต้องเปลี่ยนไปใช้วิธีตรวจ HbA1c ชนิดอื่น

ฟรุกโตซามีน (fructosamine) คือการวัดน้ำตาลที่เกาะโปรตีนในน้ำเหลือง ไม่ได้อาศัยฮีโมโกลบิน แพทย์จึงอาจใช้ในบางกรณี

HbA1c กับค่าน้ำตาลที่เจาะเองไม่ตรงกัน แปลว่าอะไร

ไม่ได้แปลว่ามีฮีโมโกลบินผิดปกติเสมอไป NIDDK อธิบายว่าค่าน้ำตาลเฉลี่ยโดยประมาณ (eAG) ที่บางห้องแล็บพิมพ์คู่กับ HbA1c เป็นค่าเฉลี่ยระยะยาว จึงไม่ตรงกับตัวเลขที่เจาะปลายนิ้วในแต่ละครั้งอยู่แล้ว สาเหตุที่พบบ่อยกว่าคือ

• •เจาะน้ำตาลเฉพาะตอนเช้าก่อนอาหาร จึงไม่เห็นน้ำตาลหลังอาหารที่สูง
• •เจาะน้อยครั้ง หรือเจาะเฉพาะวันที่รู้สึกว่าคุมได้ดี
• •เครื่องเจาะหรือแผ่นตรวจมีปัญหา เทคนิคการเจาะไม่ถูกต้อง อ่านวิธีที่ถูกได้ที่ เจาะน้ำตาลปลายนิ้ว ค่าปกติเท่าไหร่

ที่ควรสงสัยเรื่องฮีโมโกลบินหรือเลือดมากขึ้น คือเมื่อเจาะน้ำตาลหลายช่วงเวลาอย่างสม่ำเสมอแล้วค่ายังไม่เข้ากับ HbA1c มาก มีประวัติครอบครัวเป็นธาลัสซีเมีย ผลเลือดเคยบอกว่าเม็ดเลือดแดงเล็กหรือซีด ผลตรวจรายงานว่าวัด HbA1c ไม่ได้ หรือเพิ่งเสียเลือด ได้รับเลือด หรือเริ่มฟอกไต

ทำไมเรื่องนี้สำคัญกับคนที่ใช้ยาเบาหวานหรืออินซูลิน

เพราะแพทย์ใช้ HbA1c ช่วยตัดสินใจเรื่องยา NIDDK ระบุว่าหลังวินิจฉัย แพทย์ใช้ HbA1c ตั้งเป้าและปรับการรักษา และผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ตรวจอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง ถ้าค่าสูงเกินจริง อาจดูเหมือนคุมไม่ได้ทั้งที่น้ำตาลจริงไม่สูง ถ้าค่าต่ำเกินจริง อาจทำให้มองไม่เห็นว่าน้ำตาลสูงอยู่

NIDDK ยังเตือนว่าการกดค่าให้ต่ำกว่า 7% อาจไม่ปลอดภัยสำหรับบางคนถ้าทำให้เกิดน้ำตาลต่ำ ข้อมูลที่ถูกต้องจึงช่วยให้แพทย์เลือกยาได้ปลอดภัยขึ้น ห้ามเพิ่ม ลด หรือหยุดยาเบาหวานหรืออินซูลินเองตามค่าใดค่าหนึ่ง การตัดสินใจเรื่องยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ที่เห็นข้อมูลทั้งหมด

ความเชื่อที่พบบ่อย: "HbA1c แม่นเสมอ ถ้าค่าดีแปลว่าไม่ต้องเจาะน้ำตาลเอง" จริงไหม

ไม่จริงสำหรับทุกคน HbA1c มีข้อดีคือไม่ต้องงดอาหารและไม่แกว่งตามมื้อเหมือนน้ำตาลรายวัน แต่ NIDDK ระบุชัดว่าการตรวจนี้ไม่แสดงน้ำตาลที่ขึ้นหรือลงเฉียบพลันชั่วคราว และอาจให้ผลผิดในบางภาวะ คนที่ใช้อินซูลินหรือยากลุ่มที่ทำให้น้ำตาลต่ำได้ยังต้องเจาะน้ำตาลตามที่แพทย์สั่ง ส่วนคนที่มีฮีโมโกลบินผิดปกติ แพทย์อาจใช้ค่าจากการเจาะหรือเครื่องวัดน้ำตาลต่อเนื่องประกอบการแปลผลมากขึ้น อ่านเรื่องเครื่องวัดต่อเนื่องได้ที่ CGM คืออะไร แม่นแค่ไหน

อีกความเชื่อคือ "เป็นพาหะธาลัสซีเมียแปลว่าเป็นเบาหวานง่ายขึ้น" แหล่งที่เราเปิดอ่านพูดถึงการรบกวนผลตรวจ ไม่ได้บอกว่าพาหะทำให้เกิดเบาหวาน

ควรคุยกับแพทย์อย่างไร และเมื่อไรต้องรีบไปโรงพยาบาล

เตรียมข้อมูลเหล่านี้ไปในวันนัด

1. 1สมุดบันทึกน้ำตาลอย่างน้อย 2–4 สัปดาห์ ที่เจาะหลายช่วงเวลา ทั้งก่อนและหลังอาหาร (ตามที่แพทย์แนะนำ)
2. 2ผลเลือดเก่า เช่น ความเข้มข้นเลือด ขนาดเม็ดเลือดแดง และผลตรวจชนิดฮีโมโกลบินถ้าเคยตรวจ เช่น ตอนตั้งครรภ์หรือก่อนแต่งงาน
3. 3ประวัติครอบครัวเรื่องธาลัสซีเมียหรือโลหิตจาง
4. 4ประวัติเสียเลือด ได้รับเลือด ฟอกไต หรือกินธาตุเหล็กเสริม
5. 5รายชื่อยาและอาหารเสริมทุกตัว

คำถามที่ถามได้ เช่น "ค่า HbA1c ของผมเชื่อถือได้ไหม" "ควรตรวจชนิดฮีโมโกลบินไหม" "ควรใช้การตรวจอื่นประกอบไหม"

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หมดสติ เรียกไม่ตื่น หรือชัก
• •สับสนมาก ซึม หรือกลืนไม่ได้ในผู้ที่ใช้ยาเบาหวานหรืออินซูลิน
• •กินน้ำตาลแก้น้ำตาลต่ำซ้ำแล้ว อาการยังไม่ดีขึ้น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากระบุวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบที่ควรแจ้งแพทย์ (ต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก)

• •สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. และกรดแอลฟาไลโปอิก 24 มก. (2 แคปซูลเป็น 300, 200 และ 48 มก.) — แหล่งความปลอดภัยที่เราเปิดอ่านระบุว่าสารเหล่านี้อาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ถ้ามีน้ำตาลต่ำบ่อยขึ้นหลังเริ่มอาหารเสริมใดก็ตาม ให้แจ้งแพทย์
• •โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก. — เป็นน้ำหนักของสารประกอบ ให้ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัมต่อแคปซูล (เป็นค่าคำนวณ)

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ค่า HbA1c ถูกต้องขึ้นหรือเปลี่ยนค่า HbA1c และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวานของไทยปี 2566 ยังไม่แนะนำแร่ธาตุหรือสมุนไพรเสริมเพื่อหวังผลคุมน้ำตาล การแจ้งแพทย์ว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่ช่วยให้แพทย์แปลผลน้ำตาลได้ครบขึ้น

คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน ผู้ป่วยโรคไต และผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน และห้ามลดหรือหยุดยาเบาหวานเอง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที