บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ยากับอาหารเสริม

ยาเบาหวานกลุ่มกลิปติน (DPP-4) ผลข้างเคียง ตุ่มน้ำพอง ปวดท้อง ปวดข้อ

คำตอบสั้น: ยาเบาหวานกลุ่มกลิปติน หรือกลุ่ม DPP-4 เช่น ซิตากลิปติน (sitagliptin) วิลดากลิปติน (vildagliptin) และลินากลิปติน (linagliptin) เป็นยาเม็ดสำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ MedlinePlus ระบุว่าผลข้างเคียงที่พบบ่อยเป็นอาการเล็กน้อย เช่น คัดจมูก น้ำมูก เจ็บคอ ปวดหัว ท้องเสีย แต่มีผลข้างเคียงที่พบไม่บ่อยและต้องรู้ไว้ 3 เรื่อง คือ ตุ่มน้ำพองใสที่ผิวหนัง (bullous pemphigoid) ตับอ่อนอักเสบ และปวดข้อรุนแรง ใครมีอาการเหล่านี้ให้ติดต่อแพทย์ทันที ห้ามรอวันนัด และห้ามหยุดหรือเปลี่ยนยาเบาหวานเองโดยไม่คุยกับแพทย์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • ยากลุ่ม DPP-4 กินวันละครั้ง พร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ ตามที่ MedlinePlus ระบุสำหรับซิตากลิปตินและลินากลิปติน
  • ตุ่มน้ำพองใสพบไม่บ่อย งานศึกษาในสหรัฐฯ ในวารสาร JAMA Dermatology ปี 2563 พบ 0.42 รายต่อผู้ใช้ยา 1,000 คนต่อปี สูงกว่ากลุ่มที่ใช้ยาซัลโฟนิลยูเรีย (0.31 ราย) และพบมากขึ้นในผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป
  • ตุ่มน้ำพองอาจเกิดหลังใช้ยาเป็นเดือนหรือเป็นปี งานทบทวนรายงานผู้ป่วยในวารสาร Annals of Pharmacotherapy ปี 2565 พบว่าเริ่มมีอาการตรงกลางที่ 9 เดือน
  • ตับอ่อนอักเสบ งานวิเคราะห์รวมการทดลองขนาดใหญ่ปี 2563 พบความเสี่ยงสูงขึ้นในกลุ่มที่ได้ยา DPP-4 เมื่อเทียบกับยาหลอก (อัตราส่วนออดส์ 1.81)
  • ปวดท้องรุนแรงร้าวไปหลัง อาเจียน หรือผิวหนังพุพองลอกร่วมกับไข้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ยาเบาหวานกลุ่ม DPP-4 คือยาอะไร มีชื่อยาอะไรบ้าง

ยากลุ่ม DPP-4 คือยาเบาหวานที่ออกฤทธิ์ต่อเอนไซม์ DPP-4 (dipeptidyl peptidase-4) ทำให้สารธรรมชาติในร่างกายที่ช่วยลดน้ำตาลเมื่อน้ำตาลสูงมีปริมาณมากขึ้น MedlinePlus อธิบายกลไกแบบนี้ และระบุว่ายานี้ใช้กับเบาหวานชนิดที่ 2 ในผู้ใหญ่ ไม่ใช้กับเบาหวานชนิดที่ 1

ชื่อยาในกลุ่มนี้มักลงท้ายด้วย “กลิปติน” (gliptin) ทำให้จำง่าย ตัวที่พบในงานวิจัยและเอกสารยาที่อ้างในบทความนี้ ได้แก่ ซิตากลิปติน วิลดากลิปติน และลินากลิปติน บางตัวมาในรูปยาเม็ดรวมกับเมทฟอร์มิน ผู้ที่ได้ยาเม็ดรวมจึงอาจไม่รู้ว่ากินยากลุ่มนี้อยู่ ให้ดูชื่อสามัญบนซองยาหรือถามเภสัชกร

วิธีกินตาม MedlinePlus: ซิตากลิปตินและลินากลิปตินกินวันละครั้ง พร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ ให้กินเวลาใกล้เดิมทุกวัน ถ้าลืมให้กินทันทีที่นึกได้ แต่ถ้าใกล้มื้อถัดไปแล้วให้ข้ามมื้อที่ลืม ห้ามกินเพิ่มเป็นสองเท่า ยาคุมเบาหวานได้แต่ไม่ได้ทำให้หาย ต้องกินต่อแม้รู้สึกสบายดี และห้ามหยุดยาโดยไม่คุยกับแพทย์

แพทย์จะติดตามผลด้วยระดับน้ำตาลและค่าน้ำตาลสะสม อ่านความหมายของค่าเหล่านี้ได้ที่ FBS กับ HbA1c ต่างกันอย่างไร อ่านค่าน้ำตาลในเลือดให้เป็น

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยของยากลุ่ม DPP-4 มีอะไรบ้าง

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยส่วนใหญ่คล้ายอาการหวัดและอาการทางเดินอาหารเล็กน้อย MedlinePlus ระบุให้บอกแพทย์ถ้าอาการเหล่านี้รุนแรงหรือไม่หายไป

  • ซิตากลิปติน: คัดจมูกหรือน้ำมูกไหล เจ็บคอ ปวดหัว ท้องเสีย คลื่นไส้
  • ลินากลิปติน: คัดจมูกหรือน้ำมูกไหล เจ็บคอ ไอ ท้องเสีย

อาการเหล่านี้มักไม่อันตราย แต่ถ้าเป็นต่อเนื่องจนรบกวนการกินอาหาร ผู้ป่วยเบาหวานอาจคุมน้ำตาลยากขึ้น จึงควรแจ้งแพทย์

กินยากลุ่มนี้แล้วน้ำตาลต่ำไหม

อาจเกิดได้ โดยเฉพาะเมื่อกินร่วมกับยาลดน้ำตาลตัวอื่น MedlinePlus ระบุเรื่องนี้ไว้สำหรับลินากลิปติน และให้รู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก หนาวสั่น หงุดหงิด สับสน มึนงง หิว ปวดหัว ตาพร่า อ่อนแรง เมื่อมีอาการ MedlinePlus แนะนำให้กินคาร์โบไฮเดรตราว 15 กรัม เช่น น้ำผลไม้ครึ่งถ้วย ทุก 15 นาทีจนน้ำตาลกลับสู่ปกติ ถ้าสับสนมาก หมดสติ หรือชัก ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ตุ่มน้ำพองใส (bullous pemphigoid) จากยาเบาหวานคืออะไร

ตุ่มน้ำพองใส (bullous pemphigoid) คือโรคผิวหนังที่ภูมิคุ้มกันไปทำร้ายชั้นรอยต่อของผิว จนเกิดตุ่มน้ำใสขนาดใหญ่ที่ตึง ร่วมกับผื่นแดงและคัน มีรายงานและงานศึกษาว่าโรคนี้สัมพันธ์กับยากลุ่ม DPP-4

งานทบทวนรายงานผู้ป่วยตุ่มน้ำพองใสที่สัมพันธ์กับยากลุ่ม DPP-4 ในวารสาร Annals of Pharmacotherapy ปี 2565 รวบรวมรายงานตั้งแต่ปี 2549 ถึงกลางปี 2564 พบว่า

  • ระยะเวลาก่อนเกิดอาการ: ตรงกลางอยู่ที่ 9 เดือนหลังเริ่มยา โดยมีตั้งแต่ครึ่งเดือนจนถึง 59 เดือน
  • อาการที่พบบ่อย: ตุ่มน้ำตึงและพุพอง (ราว 86%) ผื่นแดง (ราว 83%) ที่แขนขาและลำตัว
  • ยาในรายงาน: วิลดากลิปตินพบมากที่สุด (ราว 53% ของรายงาน) รองลงมาคือลินากลิปติน (ราว 27%) และซิตากลิปติน (ราว 18%)
  • ผู้วิจัยสรุปว่าพบมากในผู้ชายสูงอายุที่ใช้วิลดากลิปติน

ตัวเลขชุดนี้มาจากรายงานผู้ป่วย จึงบอกว่ารายงานมาจากยาตัวไหนบ่อย แต่ไม่ได้บอกว่ายาตัวไหนเสี่ยงกว่ากันจริง เพราะขึ้นกับว่ายาตัวไหนมีคนใช้มาก

ความเสี่ยงจริงต่ำแค่ไหน: งานศึกษาแบบติดตามผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในสหรัฐฯ กว่า 1.6 ล้านคน ในวารสาร JAMA Dermatology ปี 2563 พบตุ่มน้ำพองใส 0.42 รายต่อผู้ใช้ยา 1,000 คนต่อปีในกลุ่มที่เริ่มยา DPP-4 เทียบกับ 0.31 รายในกลุ่มที่เริ่มยาซัลโฟนิลยูเรีย ในผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไปเป็น 0.79 เทียบกับ 0.49 ราย ผู้วิจัยสรุปว่าเป็นผลข้างเคียงที่พบน้อย แต่แพทย์ควรระวังในผู้สูงอายุ

สิ่งที่ทำได้: ถ้ามีตุ่มน้ำใส ผื่นคัน ผิวลอก หรือมีไข้ร่วมกับผิวเปลี่ยน ให้ติดต่อแพทย์ทันทีและบอกว่ากินยาเบาหวานกลุ่มนี้อยู่ ผื่นคันในผู้สูงอายุมีหลายสาเหตุ อ่านเรื่องยาที่ทำให้คันได้ที่ ยาบางชนิดทำให้คันหรือขึ้นผื่นได้ ควรทำอย่างไร

ยาเบาหวานกลุ่มนี้ทำให้ตับอ่อนอักเสบจริงไหม

มีหลักฐานว่าความเสี่ยงสูงขึ้นเมื่อเทียบกับยาหลอก งานทบทวนอย่างเป็นระบบและวิเคราะห์รวมในวารสาร Expert Review of Clinical Pharmacology ปี 2563 รวมการทดลองด้านความปลอดภัยต่อหัวใจและหลอดเลือดขนาดใหญ่ที่ใช้ยาอย่างน้อย 12 เดือน พบว่า

  • ยากลุ่ม DPP-4 เทียบกับยาหลอก (5 การทดลอง ผู้เข้าร่วม 47,714 คน): โอกาสเกิดตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (อัตราส่วนออดส์ 1.81)
  • ยากลุ่ม GLP-1 เทียบกับยาหลอก (7 การทดลอง): ไม่พบความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

ตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันคือภาวะที่ตับอ่อนอักเสบทันที ทำให้ปวดท้องรุนแรง MedlinePlus ระบุอาการที่ต้องรีบติดต่อแพทย์ คือ ปวดท้องต่อเนื่องที่เริ่มบริเวณกลางท้องหรือท้องส่วนบนด้านซ้าย อาจร้าวไปหลัง ร่วมกับไข้ คลื่นไส้ อาเจียน หรือเบื่ออาหาร

MedlinePlus ให้บอกแพทย์ก่อนเริ่มยา ถ้าเคยดื่มเหล้าปริมาณมาก เคยเป็นตับอ่อนอักเสบ นิ่วในถุงน้ำดี ไตรกลีเซอไรด์สูง หัวใจล้มเหลว หรือโรคไต เพราะแพทย์อาจต้องเลือกยาหรือติดตามใกล้ชิดขึ้น

ปวดข้อ บวม เหนื่อยง่าย เกี่ยวกับยากลุ่มนี้ได้ไหม

ได้ MedlinePlus จัดอาการปวดข้อและอาการคล้ายหัวใจล้มเหลวไว้ในผลข้างเคียงร้ายแรงที่ต้องติดต่อแพทย์ทันที

  • ปวดข้อ: MedlinePlus ระบุอาการปวดข้อสำหรับซิตากลิปติน และปวดข้อรุนแรงสำหรับลินากลิปติน ผู้สูงอายุมักคิดว่าเป็นข้อเสื่อมตามวัย จึงควรเล่าให้แพทย์ฟังว่าปวดเริ่มหลังได้ยาใหม่หรือไม่
  • อาการคล้ายหัวใจล้มเหลว: หายใจหอบโดยเฉพาะตอนนอนราบ เหนื่อยผิดปกติ น้ำหนักขึ้นเร็ว เท้า ข้อเท้า หรือขาบวม

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องยาเบาหวานกลุ่มกลิปติน

ความเชื่อ 1: “ผื่นตุ่มน้ำเกิดได้แค่ช่วงแรกที่เริ่มยา ใช้มาหลายปีแล้วไม่เกี่ยว” ไม่จริง งานทบทวนรายงานผู้ป่วยพบว่าอาการเริ่มได้ตั้งแต่ครึ่งเดือนจนถึง 59 เดือนหลังเริ่มยา

ความเชื่อ 2: “ยาเม็ดเบาหวานทุกตัวทำให้น้ำตาลต่ำเหมือนกัน” ไม่ถูกทั้งหมด ยาแต่ละกลุ่มเสี่ยงน้ำตาลต่ำไม่เท่ากัน MedlinePlus ระบุว่าลินากลิปตินทำให้น้ำตาลต่ำได้โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับยาลดน้ำตาลตัวอื่น จึงควรรู้ว่าตัวเองกินยากี่กลุ่ม

ความเชื่อ 3: “กลัวผลข้างเคียง หยุดยาแล้วคุมอาหารเอาก็ได้” ไม่ควรทำ MedlinePlus ระบุให้กินยาต่อแม้รู้สึกสบายดี และห้ามหยุดโดยไม่คุยกับแพทย์ ถ้ากังวลเรื่องผลข้างเคียง ให้ถามแพทย์ว่ายาที่ได้เหมาะกับอายุและโรคร่วมของตัวเองหรือไม่ ผู้ดูแลที่จัดยาให้ผู้สูงอายุหลายตัว ดูแนวทางได้ที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไรให้ปลอดภัย

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ระหว่างกินยาเบาหวานกลุ่ม DPP-4 ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

  • ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่องบริเวณกลางท้องหรือท้องส่วนบนด้านซ้าย ร้าวไปหลัง หรือร่วมกับอาเจียน
  • หน้า ปาก ลิ้น ตา หรือคอบวม หายใจลำบาก กลืนลำบาก
  • ผิวหนังพุพองหรือลอกเป็นบริเวณกว้าง ร่วมกับไข้
  • หายใจหอบมาก โดยเฉพาะตอนนอนราบ
  • สับสนมาก หมดสติ หรือชัก

ติดต่อแพทย์ทันทีหรือไปโรงพยาบาล ไม่ต้องรอวันนัด ถ้ามีตุ่มน้ำใสหรือผื่นคันที่ผิวหนัง ปวดข้อรุนแรง เท้าหรือขาบวม น้ำหนักขึ้นเร็ว หรือมีอาการน้ำตาลต่ำบ่อย ให้นำซองยาทุกตัวไปด้วย แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินว่าต้องหยุดหรือเปลี่ยนยาหรือไม่

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ยาเบาหวานกลุ่ม DPP-4 มีตัวไหนบ้าง

ชื่อยามักลงท้ายด้วยกลิปติน เช่น ซิตากลิปติน วิลดากลิปติน และลินากลิปติน บางตัวมาเป็นเม็ดรวมกับเมทฟอร์มิน ดูชื่อสามัญบนซองยาหรือถามเภสัชกรได้

ยาซิตากลิปตินมีผลข้างเคียงอะไร

MedlinePlus ระบุผลข้างเคียงที่พบบ่อย เช่น คัดจมูก น้ำมูก เจ็บคอ ปวดหัว ท้องเสีย คลื่นไส้ ส่วนอาการที่ต้องติดต่อแพทย์ทันทีคือ ปวดท้องรุนแรงร้าวไปหลัง ผิวพุพองลอก ปวดข้อ และบวมหรือหายใจหอบ

กินยาเบาหวานแล้วมีตุ่มน้ำพองที่ผิวเกี่ยวกับยาไหม

อาจเกี่ยว ยากลุ่ม DPP-4 สัมพันธ์กับโรคตุ่มน้ำพองใส (bullous pemphigoid) ซึ่งพบไม่บ่อยและเกิดได้หลังใช้ยาเป็นเดือนหรือเป็นปี ให้ติดต่อแพทย์ทันทีและบอกชื่อยาที่กิน แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินว่าต้องหยุดหรือเปลี่ยนยาหรือไม่

ยาเบาหวานกลุ่มกลิปตินทำให้ตับอ่อนอักเสบไหม

งานวิเคราะห์รวมการทดลองขนาดใหญ่ปี 2563 พบความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันสูงขึ้นในกลุ่มที่ได้ยา DPP-4 เมื่อเทียบกับยาหลอก ถ้าปวดท้องรุนแรงต่อเนื่องร้าวไปหลังหรืออาเจียน ให้ไปโรงพยาบาลทันที

ยาเบาหวานกลุ่ม DPP-4 กินก่อนหรือหลังอาหาร

MedlinePlus ระบุว่าซิตากลิปตินและลินากลิปตินกินวันละครั้ง พร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ ให้กินเวลาใกล้เดิมทุกวัน และทำตามฉลากยาที่ได้รับ

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-15

อ่านต่อ

ยาถ่ายพยาธิ ผู้ใหญ่ต้องกินทุกปีไหม อัลเบนดาโซลครอบคลุมพยาธิอะไรบ้าง

กินยาถ่ายพยาธิปีละครั้งจำเป็นไหม WHO แนะนำถ่ายพยาธิเป็นรอบเฉพาะกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ระบาด อัลเบนดาโซลไม่ครอบคลุมพยาธิสตรองจิลอยด์ ใครควรตรวจก่อน

ยาแก้เมารถ เมาเรือ ผู้สูงอายุกินได้ไหม กินก่อนเดินทางกี่นาที

ยาแก้เมารถไดเมนไฮดริเนตควรกิน 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมงก่อนเดินทาง ทำให้ง่วง MedlinePlus ระบุว่าผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปโดยทั่วไปไม่ควรใช้ ใครต้องระวัง

ยาหมดอายุกินได้ไหม ยาเสื่อมดูอย่างไร ยาน้ำเปิดแล้วใช้ได้กี่วัน

ยาหมดอายุไม่ควรกิน ยาน้ำเปิดแล้วเก็บได้ไม่เกิน 6 เดือน ยาหยอดตา 1 เดือน ยาแบ่งบรรจุไม่เกิน 1 ปี วิธีดูยาเสื่อม และวิธีทิ้งยาเก่าให้ปลอดภัย

ยาโคลพิโดเกรล (ยาต้านเกล็ดเลือด) ผลข้างเคียง เลือดออกง่าย ห้ามกินกับยาอะไร

โคลพิโดเกรลทำให้เลือดออกง่าย จ้ำเลือด ถ่ายดำได้ ห้ามกินกับยาแก้ปวดเอ็นเสดหรือโอเมพราโซลเองไหม ยีน CYP2C19 ในคนไทยเกี่ยวอย่างไร และทำไมห้ามหยุดยาเอง

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 82 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท