เกี่ยวกับ ความรู้ยากับอาหารเสริม
ยาถ่ายพยาธิ ผู้ใหญ่ต้องกินทุกปีไหม อัลเบนดาโซลครอบคลุมพยาธิอะไรบ้าง
คำตอบสั้น: ผู้ใหญ่ทั่วไปไม่จำเป็นต้องกินยาถ่ายพยาธิทุกปีโดยไม่มีเหตุผล องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำการให้ยาถ่ายพยาธิเป็นรอบโดยไม่ตรวจก่อน เฉพาะกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ที่พยาธิระบาดสูง เช่น เด็กเล็ก เด็กวัยเรียน หญิงวัยเจริญพันธุ์ และอาชีพเสี่ยง ยาถ่ายพยาธิทั่วไปอย่างอัลเบนดาโซล (albendazole) ขนาดครั้งเดียวไม่ครอบคลุมพยาธิทุกชนิด WHO ระบุว่าพยาธิสตรองจิลอยด์ (Strongyloides) ไม่ไวต่ออัลเบนดาโซลและต้องใช้วิธีตรวจต่างออกไป ผู้ที่มีความเสี่ยง โดยเฉพาะคนที่กำลังจะได้ยาสเตียรอยด์หรือยากดภูมิ ควรให้แพทย์ประเมินและตรวจหาพยาธิแทนการซื้อยากินเอง
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- WHO ให้ยาถ่ายพยาธิเป็นรอบเฉพาะกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ระบาด ไม่ใช่คำแนะนำให้ผู้ใหญ่ทุกคนกินทุกปี
- พยาธิไส้เดือน พยาธิแส้ม้า และพยาธิปากขอ ไม่เพิ่มจำนวนในร่างกาย จะติดซ้ำได้จากดิน น้ำ และผักที่ปนเปื้อนเท่านั้น การป้องกันการติดซ้ำจึงสำคัญพอ ๆ กับยา (WHO)
- อัลเบนดาโซลไม่ครอบคลุมพยาธิสตรองจิลอยด์ ซึ่ง WHO ระบุว่าในผู้ที่ได้ยากดภูมิ เช่น สเตียรอยด์ อาจลุกลามทั่วร่างกาย และภาวะลุกลามนี้มีอัตราเสียชีวิตมากกว่า 60%
- พยาธิยังพบได้ในไทย: การศึกษาในชุมชนชนบท อ.เมือง จ.ขอนแก่น ปี 2559–2560 (วารสาร BMC Public Health ปี 2018) พบพยาธิสตรองจิลอยด์ 23.0% และพยาธิใบไม้ตับ 19.4%
- ถ้ากินอัลเบนดาโซลเพื่อพยาธิในลำไส้ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล แนะนำให้กินตอนท้องว่าง
ทำไมคนไทยเชื่อว่าต้องกินยาถ่ายพยาธิปีละครั้ง
ความเชื่อนี้มาจากโครงการถ่ายพยาธิในเด็กและพื้นที่ระบาด ซึ่งเป็นการให้ยาแบบกลุ่ม ไม่ใช่คำแนะนำรายบุคคลสำหรับผู้ใหญ่ทุกคน WHO อธิบายว่ากลยุทธ์ควบคุมพยาธิที่ติดต่อทางดิน (soil-transmitted helminths คือพยาธิที่ไข่ปนอยู่ในดินจากอุจจาระคน) คือการให้ยาเป็นรอบโดยไม่ต้องตรวจรายคน แก่กลุ่มเสี่ยงที่อาศัยในพื้นที่ระบาด ได้แก่
- เด็กก่อนวัยเรียนและเด็กวัยเรียน
- หญิงวัยเจริญพันธุ์
- ผู้ใหญ่ในอาชีพเสี่ยง เช่น คนเก็บใบชา หรือคนงานเหมือง
WHO ยังระบุว่าประเทศที่ทำโครงการนี้ควรประเมินผลหลังดำเนินการ 5–6 ปี แล้ว ปรับความถี่ของการให้ยาตามผลสำรวจ แปลว่าแม้ในพื้นที่ระบาด ความถี่ก็ไม่ได้ตายตัวที่ปีละครั้งเสมอไป
สำหรับผู้ใหญ่ทั่วไปในเมืองที่ไม่มีอาการ ไม่ได้ทำงานเท้าเปล่าในดิน และไม่ได้กินปลาดิบ การกินยาถ่ายพยาธิทุกปีโดยไม่มีเหตุผลจึงไม่ใช่สิ่งที่แหล่งข้อมูลหลักแนะนำ ทางที่ดีคือคุยกับแพทย์ว่าตัวเองเสี่ยงแค่ไหน
พยาธิติดต่อทางไหน ทำไมกินยาแล้วติดซ้ำได้
พยาธิในลำไส้ส่วนใหญ่ติดจากไข่พยาธิในดิน น้ำ และผักที่ปนเปื้อนอุจจาระ ยาฆ่าพยาธิที่มีอยู่ได้ แต่ไม่กันการติดใหม่ WHO อธิบายทางติดต่อไว้ดังนี้
- กินผักที่ล้างไม่สะอาดหรือไม่ได้ปรุงสุก ซึ่งมีไข่พยาธิติดอยู่
- ดื่มน้ำที่ปนเปื้อน
- มือเปื้อนดินแล้วเข้าปาก โดยเฉพาะเด็กที่เล่นดิน
- เดินเท้าเปล่าบนดินที่ปนเปื้อน ตัวอ่อนพยาธิปากขอไชผ่านผิวหนังเข้าไปได้
WHO ระบุว่าไข่พยาธิต้องอยู่ในดินราว 3 สัปดาห์จึงติดต่อได้ จึงไม่ติดจากคนสู่คนโดยตรง และ พยาธิไส้เดือน พยาธิแส้ม้า และพยาธิปากขอไม่แพร่พันธุ์เพิ่มในร่างกายคน การติดซ้ำเกิดจากการสัมผัสสิ่งแวดล้อมใหม่เท่านั้น นี่คือเหตุผลที่ WHO ให้ความสำคัญกับการสอนสุขอนามัยและการมีส้วมที่ถูกสุขลักษณะควบคู่กับการให้ยา
ส่วน พยาธิใบไม้ตับ ติดจากการกินปลาน้ำจืดดิบ (WHO) เช่น ก้อยปลาดิบ ซึ่งเป็นพยาธิคนละกลุ่ม (พยาธิใบไม้) และ WHO ระบุยาหลักที่ใช้คือพราซิควอนเทล (praziquantel) ไม่ใช่ยาถ่ายพยาธิทั่วไป
อัลเบนดาโซลครอบคลุมพยาธิอะไร และไม่ครอบคลุมอะไร
อัลเบนดาโซลใช้กับพยาธิตัวกลมในลำไส้หลายชนิด แต่ไม่ครอบคลุมพยาธิสตรองจิลอยด์ และไม่ใช่ยาหลักของพยาธิใบไม้ตับ ข้อมูลจากหน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล และ WHO สรุปได้ดังนี้
- ครอบคลุม: พยาธิไส้เดือน พยาธิปากขอ พยาธิแส้ม้า และพยาธิตัวตืด (คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล) WHO ระบุว่าอัลเบนดาโซลและมีเบนดาโซลเป็นยาที่ WHO แนะนำสำหรับพยาธิที่ติดต่อทางดิน
- ไม่ครอบคลุม: พยาธิสตรองจิลอยด์ (Strongyloides stercoralis) WHO ระบุว่าพยาธินี้ไม่ไวต่ออัลเบนดาโซลหรือมีเบนดาโซล ต้องใช้วิธีตรวจต่างจากพยาธิอื่น จึงมักตรวจไม่พบ และยามาตรฐานคือไอเวอร์เมกติน (ivermectin) ที่แพทย์สั่ง
- ไม่ใช่ยาหลัก: พยาธิใบไม้ตับ WHO ระบุให้ใช้พราซิควอนเทล
ดังนั้นการกินยาถ่ายพยาธิเม็ดเดียวแล้วรู้สึกว่า "ถ่ายพยาธิแล้ว ปลอดภัยแล้ว" อาจทำให้มองข้ามพยาธิที่ยาไม่ครอบคลุม
พยาธิสตรองจิลอยด์คืออะไร ทำไมผู้สูงอายุที่ได้ยาสเตียรอยด์ต้องรู้
พยาธิสตรองจิลอยด์คือพยาธิตัวกลมในลำไส้ที่พบในพื้นที่สุขาภิบาลไม่ดีเช่นเดียวกับพยาธิที่ติดต่อทางดินชนิดอื่น แต่ต่างกันตรงที่แพร่พันธุ์เพิ่มในร่างกายคนได้ WHO ระบุว่าพยาธินี้ทำให้เกิดอาการทางผิวหนังและทางเดินอาหารได้ และในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ พยาธิอาจเพิ่มจำนวนจนลุกลามทั่วร่างกาย
แนวทางของ WHO เรื่องพยาธิสตรองจิลอยด์ระบุว่า ภาวะลุกลามรุนแรงนี้เกิดได้ในผู้ที่ได้ยากดภูมิคุ้มกัน เช่น สเตียรอยด์ และมีอัตราเสียชีวิตมากกว่า 60%
ในไทย พยาธินี้ยังพบได้บ่อยในบางพื้นที่ การศึกษาแบบตัดขวางในชุมชนชนบท อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ช่วงธันวาคม 2559 ถึงมิถุนายน 2560 (ตีพิมพ์ในวารสาร BMC Public Health ปี 2018) ตรวจอุจจาระด้วยวิธีเพาะเชื้อบนจานวุ้น พบพยาธิสตรองจิลอยด์ 23.0% ของผู้ที่วิเคราะห์ 526 คน และผู้ชายเสี่ยงกว่าผู้หญิง
สิ่งที่ผู้ป่วยและผู้ดูแลทำได้
- ถ้ากำลังจะเริ่มยาสเตียรอยด์ขนาดสูงหรือยากดภูมิ และเคยอยู่หรือทำงานในพื้นที่ชนบท ทำนา ทำสวน หรือเดินเท้าเปล่าบ่อย ให้บอกแพทย์ แพทย์จะพิจารณาว่าควรตรวจหรือให้ยาก่อนหรือไม่
- ถ้ากินสเตียรอยด์อยู่แล้ว ห้ามหยุดยาเอง สเตียรอยด์ที่กินมานานต้องค่อย ๆ ลดตามแพทย์สั่ง อ่านเพิ่มที่ ยาเพรดนิโซโลน (สเตียรอยด์ชนิดกิน) ผลข้างเคียง และทำไมห้ามหยุดยาเอง
- ถ้าผลเลือดพบอีโอซิโนฟิล (เม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่ง) สูง WHO ระบุว่าอีโอซิโนฟิลสูงเป็นข้อมูลหนึ่งที่ทำให้แพทย์สงสัยพยาธิใบไม้ แพทย์อาจสั่งตรวจหาพยาธิเพิ่ม อ่านเพิ่มที่ อีโอซิโนฟิลสูงในผล CBC เกิดจากอะไร
ถ้าสงสัยว่ามีพยาธิ ควรตรวจอะไร
ทางที่ถูกคือตรวจอุจจาระหรือให้แพทย์ประเมิน แทนการซื้อยาเม็ดเดียวมากินเอง เพราะยาแต่ละตัวครอบคลุมพยาธิต่างกัน และการรู้ชนิดพยาธิช่วยให้ได้ยาที่ตรง
- ตรวจอุจจาระหาไข่พยาธิ เป็นวิธีพื้นฐาน แต่ WHO ระบุว่าการตรวจหาไข่พยาธิใบไม้ในอุจจาระมีความไวต่ำเมื่อติดเชื้อน้อย ผลปกติครั้งเดียวจึงยังตัดพยาธิออกไม่ได้ทั้งหมด อ่านวิธีอ่านผลได้ที่ ผลตรวจอุจจาระ (Stool exam) อ่านอย่างไร
- พยาธิสตรองจิลอยด์ต้องใช้วิธีตรวจเฉพาะ เช่น การเพาะเชื้อจากอุจจาระบนจานวุ้นแบบที่ใช้ในการศึกษาที่ขอนแก่น (WHO ระบุว่าต้องใช้วิธีตรวจต่างจากพยาธิอื่น)
- บอกแพทย์เรื่องความเสี่ยง: กินปลาดิบหรือก้อย ทำงานกับดิน เดินเท้าเปล่า หรือเคยเห็นพยาธิในอุจจาระ
อาการที่ทำให้ควรนัดพบแพทย์ ได้แก่ ท้องเสียหรือปวดท้องเรื้อรัง อ่อนเพลียหรือซีด หรือเห็นพยาธิในอุจจาระ WHO ระบุว่าผู้ที่ติดพยาธิไม่มากมักไม่มีอาการ ส่วนผู้ที่ติดมากอาจมีท้องเสีย ปวดท้อง ขาดสารอาหาร อ่อนเพลีย และพยาธิปากขอทำให้เสียเลือดจากลำไส้จนซีดได้
ถ้าแพทย์ให้อัลเบนดาโซล กินอย่างไร
กินตามขนาดและจำนวนวันที่แพทย์หรือเภสัชกรสั่ง ถ้าใช้กำจัดพยาธิในลำไส้ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล แนะนำให้กินตอนท้องว่าง ข้อมูลเดียวกันอธิบายว่ายานี้ดูดซึมจากทางเดินอาหารได้ไม่ดี และอาหาร โดยเฉพาะอาหารที่มีไขมัน เพิ่มการดูดซึมยา
- ถ้ากินก่อนนอน ควรห่างจากมื้อเย็นหลายชั่วโมง ข้อมูลเดียวกันระบุว่าการกินยาห่างจากอาหารมื้อสุดท้ายไม่ถึง 6 ชั่วโมง อาจลดประสิทธิภาพต่อพยาธิบางชนิด เช่น พยาธิปากขอ
- ถ้าแพทย์ให้ยาเพื่อพยาธิที่อยู่นอกลำไส้ วิธีกินจะต่างไป คือกินพร้อมอาหาร ให้ทำตามที่แพทย์สั่ง
- บอกแพทย์ถึงยาทุกตัวที่กินอยู่ และโรคประจำตัว โดยเฉพาะโรคตับ
ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องยาถ่ายพยาธิ
"ผอม กินไม่อ้วน แปลว่ามีพยาธิ ต้องกินยาถ่ายพยาธิ" ไม่ถูก น้ำหนักลดหรือกินไม่อ้วนมีหลายสาเหตุ ถ้าน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจควรให้แพทย์หาสาเหตุ ไม่ใช่กินยาถ่ายพยาธิแล้วจบ
"กินยาปีละครั้งแล้วกินก้อยปลาดิบได้" ไม่ถูก พยาธิใบไม้ตับใช้ยาคนละตัว และ WHO ระบุว่าการให้ยาอย่างเดียวไม่พอ เพราะนิสัยการกินและสุขอนามัยทำให้ติดซ้ำได้สูง ทางป้องกันคือกินปลาน้ำจืดที่ปรุงสุก
"ยาถ่ายพยาธิช่วยล้างลำไส้" ไม่ถูก ยาฆ่าพยาธิมีหน้าที่ฆ่าพยาธิ ไม่ได้ทำความสะอาดลำไส้ และไม่ควรกินโดยไม่มีข้อบ่งใช้
เมื่อไรต้องรีบไปโรงพยาบาล
ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
- ปวดท้องรุนแรง
- อาเจียนมาก หรือท้องอืดแน่นมากจนไม่ผายลม
WHO ระบุว่าการติดพยาธิจำนวนมากทำให้ลำไส้อุดตันได้ และต้องรักษาด้วยการผ่าตัด
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
ผู้ใหญ่ต้องกินยาถ่ายพยาธิทุกปีไหม
ไม่จำเป็นสำหรับผู้ใหญ่ทั่วไปที่ไม่มีความเสี่ยง WHO แนะนำการให้ยาถ่ายพยาธิเป็นรอบเฉพาะกลุ่มเสี่ยงในพื้นที่ระบาด เช่น เด็ก หญิงวัยเจริญพันธุ์ และอาชีพเสี่ยง ถ้าสงสัยควรให้แพทย์ประเมินหรือตรวจอุจจาระ
อัลเบนดาโซลฆ่าพยาธิได้ทุกชนิดไหม
ไม่ได้ทุกชนิด WHO ระบุว่าพยาธิสตรองจิลอยด์ไม่ไวต่ออัลเบนดาโซล และยาหลักของพยาธิใบไม้ตับคือพราซิควอนเทล
ยาถ่ายพยาธิอัลเบนดาโซลกินก่อนหรือหลังอาหาร
ถ้าใช้กำจัดพยาธิในลำไส้ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล แนะนำให้กินตอนท้องว่าง ถ้ากินก่อนนอนควรห่างมื้อเย็นหลายชั่วโมง แต่ถ้าแพทย์สั่งให้กินแบบอื่นให้ทำตามแพทย์
กินยาสเตียรอยด์อยู่ ต้องกังวลเรื่องพยาธิไหม
ควรบอกแพทย์ถ้าเคยอยู่หรือทำงานกับดินในชนบท เพราะ WHO ระบุว่าพยาธิสตรองจิลอยด์อาจลุกลามรุนแรงในผู้ที่ได้ยากดภูมิ เช่น สเตียรอยด์ ห้ามหยุดยาสเตียรอยด์เอง
พยาธิติดซ้ำได้ไหมหลังกินยาถ่ายพยาธิ
ติดซ้ำได้ WHO ระบุว่าพยาธิไส้เดือน พยาธิแส้ม้า และพยาธิปากขอติดซ้ำจากดิน น้ำ และผักที่ปนเปื้อน การล้างผัก ล้างมือ ใส่รองเท้า และใช้ส้วมที่ถูกสุขลักษณะจึงสำคัญพอ ๆ กับยา
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- Soil-transmitted helminth infections (Fact sheet)World Health Organization
- WHO guideline on preventive chemotherapy for public health control of strongyloidiasisWorld Health Organization
- Foodborne trematode infections (Fact sheet)World Health Organization
- Current high prevalences of Strongyloides stercoralis and Opisthorchis viverrini infections in rural communities in northeast Thailand and associated risk factors (BMC Public Health, 2018)PubMed
- ได้รับยาอัลเบนดาโซล เผลอรับประทานหลังอาหารเย็น จะฆ่าพยาธิได้ไหม (ถาม-ตอบ)หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-15
อ่านต่อ
ยาแก้เมารถ เมาเรือ ผู้สูงอายุกินได้ไหม กินก่อนเดินทางกี่นาที
ยาแก้เมารถไดเมนไฮดริเนตควรกิน 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมงก่อนเดินทาง ทำให้ง่วง MedlinePlus ระบุว่าผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปโดยทั่วไปไม่ควรใช้ ใครต้องระวัง
ยาหมดอายุกินได้ไหม ยาเสื่อมดูอย่างไร ยาน้ำเปิดแล้วใช้ได้กี่วัน
ยาหมดอายุไม่ควรกิน ยาน้ำเปิดแล้วเก็บได้ไม่เกิน 6 เดือน ยาหยอดตา 1 เดือน ยาแบ่งบรรจุไม่เกิน 1 ปี วิธีดูยาเสื่อม และวิธีทิ้งยาเก่าให้ปลอดภัย
ยาเบาหวานกลุ่มกลิปติน (DPP-4) ผลข้างเคียง ตุ่มน้ำพอง ปวดท้อง ปวดข้อ
ยาเบาหวานกลุ่มกลิปติน เช่น ซิตากลิปติน วิลดากลิปติน ลินากลิปติน ผลข้างเคียงที่พบบ่อย ตุ่มน้ำพองใส ตับอ่อนอักเสบ ปวดข้อ และอาการที่ต้องไปพบแพทย์ทันที
ยาโคลพิโดเกรล (ยาต้านเกล็ดเลือด) ผลข้างเคียง เลือดออกง่าย ห้ามกินกับยาอะไร
โคลพิโดเกรลทำให้เลือดออกง่าย จ้ำเลือด ถ่ายดำได้ ห้ามกินกับยาแก้ปวดเอ็นเสดหรือโอเมพราโซลเองไหม ยีน CYP2C19 ในคนไทยเกี่ยวอย่างไร และทำไมห้ามหยุดยาเอง