เบาหวานหายขาดได้ไหม คุมได้จนไม่ต้องกินยาจริงหรือ

คำตอบสั้น: ในทางการแพทย์ เบาหวานชนิดที่ 2 ยังไม่ถือว่าหายขาดได้ MedlinePlus ระบุว่าเป็นโรคเรื้อรังตลอดชีวิตที่ยังรักษาไม่หาย แต่บางคนที่ ลดน้ำหนักได้มาก อาจเข้าสู่ ภาวะสงบของโรค (remission) คือ HbA1c ต่ำกว่า 6.5% ต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือนหลังแพทย์หยุดยา ภาวะนี้กลับมาเป็นซ้ำได้ จึงต้องตรวจต่อ และ ไม่มีอาหารเสริมหรือสมุนไพรใดที่มีหลักฐานว่าทำให้เบาหวานหาย

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ผู้เชี่ยวชาญนานาชาติที่ ADA จัดประชุม (2021) แนะนำให้ใช้คำว่า "ภาวะสงบของโรค" ไม่ใช้คำว่าหายขาด
• •เกณฑ์คือ HbA1c ต่ำกว่า 6.5% ที่วัดอย่างน้อย 3 เดือนหลังหยุดยาลดน้ำตาล
• •งาน DiRECT ในสหราชอาณาจักร ผู้ร่วมโปรแกรมลดน้ำหนักเข้าสู่ภาวะสงบร้อยละ 46 ที่ 1 ปี และร้อยละ 36 ที่ 2 ปี
• •ยิ่งลดน้ำหนักได้มากและคงไว้ได้ โอกาสยิ่งสูง
• •ห้ามหยุดยาเองเพื่อลองดู การหยุดยาในงานวิจัยทำภายใต้การดูแลของทีมแพทย์

เบาหวานชนิดที่ 2 หายขาดได้ไหม แพทย์ใช้คำว่าอะไร

แพทย์ไม่ใช้คำว่าหายขาด MedlinePlus (สารานุกรมการแพทย์ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่าเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นโรคตลอดชีวิตและยังไม่มีวิธีรักษาให้หาย แต่บางคนที่ลดน้ำหนักจนถึงน้ำหนักที่เหมาะสม อินซูลินของร่างกายเองร่วมกับอาหารที่ดีพอจะคุมน้ำตาลได้

ในปี 2021 สมาคมโรคเบาหวานอเมริกัน (ADA) จัดกลุ่มผู้เชี่ยวชาญนานาชาติ ออกรายงานฉันทามติ (ตีพิมพ์ในวารสาร Diabetes Care) เสนอว่า

• •คำที่เหมาะที่สุดคือ "ภาวะสงบของโรค" (remission)
• •เกณฑ์ปกติคือ HbA1c ต่ำกว่า 6.5% ที่วัด อย่างน้อย 3 เดือนหลังหยุดยาลดน้ำตาล
• •คนที่อยู่ในภาวะสงบควรได้รับการติดตามอย่างต่อเนื่อง

เหตุผลที่ไม่ใช้คำว่าหายขาด คือร่างกายยังมีแนวโน้มน้ำตาลสูงขึ้นอีกถ้าน้ำหนักกลับมา และผลระยะยาวยังศึกษาไม่ครบ

ภาวะสงบของโรค (remission) ต่างจากหายขาดอย่างไร

ถ้าใช้คำว่า หายขาด จะหมายถึงโรคไม่กลับมาอีกและไม่ต้องดูแลอะไรต่อ ซึ่งยังไม่มีหลักฐานว่าเกิดขึ้นได้ในเบาหวานชนิดที่ 2

ภาวะสงบของโรค หมายถึงขณะนี้น้ำตาลอยู่ในช่วงที่ไม่ใช่เบาหวานโดยไม่ใช้ยา แต่โรคยังกลับมาได้ เปรียบเหมือนไฟที่มอดลง แต่ถ่านยังอุ่นอยู่

ตัวอย่างจากงาน DiRECT (ด้านล่าง) จำนวนคนที่อยู่ในภาวะสงบลดลงจากร้อยละ 46 ที่ 1 ปี เหลือร้อยละ 36 ที่ 2 ปี แปลว่า บางคนกลับมามีน้ำตาลสูงอีก ภายในเวลาไม่นาน

ลดน้ำหนักแล้วน้ำตาลกลับมาปกติได้จริงไหม

จริงในบางคน และขึ้นกับน้ำหนักที่ลดได้ งาน DiRECT เป็นการทดลองแบบสุ่มในคลินิกปฐมภูมิ 49 แห่งในสกอตแลนด์และอังกฤษ (ตีพิมพ์ในวารสาร Lancet ปี 2018 และ 2019) ผู้ร่วมงานอายุ 20–65 ปี เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 มาไม่เกิน 6 ปี มีน้ำหนักเกิน และยังไม่ได้ใช้อินซูลิน

โปรแกรมประกอบด้วย การหยุดยาเบาหวานและยาลดความดันโดยทีมวิจัย ใช้อาหารสูตรเฉพาะพลังงานราว 825–853 กิโลแคลอรีต่อวันแทนอาหารทั้งหมดนาน 3–5 เดือน แล้วค่อย ๆ กลับมากินอาหารปกติ พร้อมการติดตามรักษาน้ำหนัก

ผลที่พบ

• •ที่ 1 ปี กลุ่มโปรแกรมเข้าสู่ภาวะสงบ ร้อยละ 46 เทียบกับกลุ่มดูแลตามปกติร้อยละ 4
• •ที่ 2 ปี เหลือ ร้อยละ 36 เทียบกับร้อยละ 3
• •โอกาสขึ้นกับน้ำหนักที่ลดได้ ที่ 1 ปี คนที่ลดได้ 15 กิโลกรัมขึ้นไปเข้าสู่ภาวะสงบร้อยละ 86 คนที่ลดได้ 5–10 กิโลกรัม ร้อยละ 34 ส่วนคนที่น้ำหนักขึ้นไม่มีใครเข้าสู่ภาวะสงบเลย

ข้อสำคัญ: งานนี้ทำในคนที่เป็นเบาหวานไม่นาน ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์และนักกำหนดอาหาร การหยุดยาเป็นส่วนหนึ่งของโปรแกรมที่มีการเฝ้าระวัง ไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยควรทำเองที่บ้าน การกินพลังงานต่ำมากขณะยังใช้ยาเบาหวานเสี่ยงน้ำตาลต่ำ ถ้าสนใจเรื่องนี้ให้คุยกับแพทย์ผู้ดูแล อ่านเพิ่มเรื่องการหยุดยาที่ หยุดยาเบาหวานเองได้ไหม

ทำไมคนที่ค่าปกติแล้วยังต้องตรวจต่อ

• •โรคกลับมาได้ ข้อมูลจาก DiRECT แสดงว่าบางคนหลุดจากภาวะสงบในปีที่ 2
• •ภาวะแทรกซ้อนอาจเริ่มไปแล้ว ช่วงที่น้ำตาลสูงก่อนหน้านี้อาจมีผลต่อตา ไต และปลายประสาท จึงต้องตรวจตา ตรวจเท้า และตรวจไตตามนัด แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ให้ตรวจตาและตรวจไต (UACR และ eGFR) อย่างน้อยปีละครั้ง
• •รายงานฉันทามติของ ADA แนะนำให้ติดตามคนที่อยู่ในภาวะสงบอย่างต่อเนื่อง

ความหมายของค่า HbA1c อ่านต่อที่ FBS กับ HbA1c ต่างกันอย่างไร

มีอาหารหรือสมุนไพรที่กินแล้วหายจริงไหม

ไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ แหล่งทางการทั้งไทยและต่างประเทศสรุปตรงกัน

• •แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทย ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสนับสนุนว่าการได้รับโครเมียม แมกนีเซียม วิตามินดีเสริม รวมทั้งสมุนไพรหรือเครื่องเทศต่าง ๆ ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลดีขึ้น
• •ADA ปี 2026 ไม่แนะนำแร่ธาตุเสริม เช่น แมกนีเซียม โครเมียม หรือสมุนไพร เพื่อหวังผลลดน้ำตาล
• •NCCIH (ศูนย์การแพทย์ผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ว่าสมุนไพรใดช่วยควบคุมเบาหวานหรือภาวะแทรกซ้อนได้ งานวิจัยของมะระขี้นก โสม และสมุนไพรจีนยังมีข้อจำกัดด้านจำนวน ขนาด และคุณภาพ

ภาวะสงบที่มีหลักฐานจริงมาจาก การลดน้ำหนักอย่างมาก ไม่ได้มาจากการกินสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เรื่องนี้อ่านต่อที่ ทำไมอาหารเสริมใช้แทนยาที่แพทย์สั่งไม่ได้

เรื่องเล่าว่าหายเพราะสมุนไพร เชื่อได้แค่ไหน

เรื่องเล่าแบบ "เลิกยาได้เพราะดื่มน้ำสมุนไพร" มักมีคำอธิบายอื่นที่ไม่ได้ถูกพูดถึง เช่น

• •ช่วงเดียวกันนั้นคนเล่าลดน้ำหนักลงมาก กินแป้งน้อยลง หรือเดินมากขึ้น
• •ตรวจน้ำตาลครั้งเดียวแล้วค่าต่ำ ซึ่งยังไม่ใช่ภาวะสงบตามเกณฑ์
• •หยุดยาไปแล้วยังไม่ได้ตรวจ HbA1c ซ้ำ และไม่รู้ว่าน้ำตาลจริงเป็นอย่างไร

ข้อความโฆษณาที่อ้างว่ารักษาเบาหวานให้หายหรือเลิกยาได้ เป็นสัญญาณเตือนของโฆษณาเกินจริง ดูวิธีสังเกตได้ที่ 10 ประโยคโฆษณาอาหารเสริมที่ผิดกฎหมาย และเรื่องการใช้สมุนไพรตั้งแต่เพิ่งตรวจเจอ อ่านที่ ไม่กินยาเบาหวานได้ไหม ใช้สมุนไพรตั้งแต่เพิ่งตรวจเจอได้หรือเปล่า

อะไรเป็นสัญญาณว่าคุมได้ดี

แทนที่จะถามว่าหายหรือยัง ลองดูว่าคุมได้ตามเป้าไหม แนวทางเวชปฏิบัติ พ.ศ. 2566 ตั้งเป้าทั่วไปไว้ดังนี้ (แพทย์อาจตั้งเป้าต่างกันตามรายบุคคล)

• •HbA1c ต่ำกว่า 7.0% หรือเข้มงวดต่ำกว่า 6.5% ถ้าไม่เกิดน้ำตาลต่ำ
• •น้ำตาลก่อนอาหาร 80–130 มก./ดล.
• •น้ำตาลหลังอาหารสูงสุดไม่เกิน 180 มก./ดล.
• •ผู้สูงอายุที่สุขภาพดี HbA1c 7.0–7.5% ส่วนคนที่มีโรคร่วมมากอาจตั้งเป้าหลวมขึ้น เพื่อเลี่ยงน้ำตาลต่ำ
• •ไม่มีภาวะน้ำตาลต่ำบ่อย และผลตรวจตา ไต เท้า ประจำปีไม่แย่ลง

ถ้าคุณคุมได้ตามเป้าดีต่อเนื่อง ให้บอกแพทย์ แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาว่าควรปรับยาหรือไม่ ส่วนคนที่ยังอยู่ในภาวะก่อนเบาหวาน อ่านที่ ภาวะก่อนเบาหวานคืออะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่รับประทาน ฉลากระบุส่วนประกอบ 14 รายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า)

ต้องบอกตรง ๆ ก่อน: ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้เบาหวานหาย และห้ามใช้แทนยาหรือใช้เป็นเหตุผลในการเลิกหรือลดยา เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยการควบคุมระดับน้ำตาล ส่วนประกอบที่มักถูกถามถึงและหลักฐานที่มีอยู่ เป็นดังนี้

• •สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. ต่อแคปซูล (300 มก. ถ้ารับประทาน 2 แคปซูล) — Cochrane ปี 2012 สรุปว่ายังมีหลักฐานไม่เพียงพอ งานในไทยของมหาวิทยาลัยนเรศวร ใช้ขนาดวันละ 2,000 มก. นาน 4 สัปดาห์ ได้ผลต่อค่าฟรุกโตซามีนน้อยกว่าเมทฟอร์มินวันละ 1,000 มก. ส่วนขนาดวันละ 500 และ 1,000 มก. ไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญ ฉลากไม่ระบุอัตราส่วนสกัด จึงเทียบปริมาณตรง ๆ ไม่ได้
• •สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. ต่อแคปซูล (90 มก. ถ้ารับประทาน 2 แคปซูล) — งานวิจัยในคนมีจากกลุ่มวิจัยเดียวในเวียดนาม 3 งาน ขนาดเล็ก 24–25 คน ใช้ชาหรือสารสกัดวันละ 6 กรัม (มากกว่าในแคปซูล 67–133 เท่า) ยังไม่มีงานอิสระยืนยัน และหนึ่งในนั้นใช้ร่วมกับยา gliclazide ซึ่งเป็นยาที่ทำให้น้ำตาลต่ำได้
• •โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก. ต่อแคปซูล (ให้ธาตุโครเมียมราว 62 ไมโครกรัม เป็นค่าคำนวณ) — การทบทวน 20 งานโดยผู้เขียนจาก NIH สรุปว่ามีประสิทธิผลจำกัด และมีเหตุผลน้อยที่จะแนะนำเพื่อหวังผลด้านน้ำตาล งานส่วนใหญ่ใช้ธาตุโครเมียมวันละ 200–1,000 ไมโครกรัม สูงกว่าในแคปซูล (ราว 62–124 ไมโครกรัมต่อวัน ถ้ารับประทาน 1–2 แคปซูล เป็นค่าคำนวณ)

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีงานใดวัดว่าส่วนประกอบเหล่านี้ทำให้เกิดภาวะสงบของเบาหวาน

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก อาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ห้ามลด หยุด หรือข้ามยาเบาหวานเองเพื่อลองดูผล ถ้ามีอาการน้ำตาลต่ำบ่อย เช่น มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก หิว สับสน ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และผู้ป่วยโรคไต: ต้องบอกแพทย์ก่อน (โสมอเมริกันลดฤทธิ์วาร์ฟารินในงานวิจัย ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมและแมกนีเซียมเสริม)
• •ฉลากเตือน: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที