จุลินทรีย์ในลำไส้ คืออะไร ทำไมถึงพูดถึงกันมาก

คำว่าจุลินทรีย์ในลำไส้หรือ Gut Microbiome ถูกพูดถึงมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จนบางครั้งฟังดูเหมือนคำโฆษณา

บทความนี้อธิบายว่ามันคืออะไรจริง ๆ อะไรที่รู้แน่แล้ว และอะไรที่ยังเป็นเพียงสมมติฐาน

มันคืออะไร

ในลำไส้ของคนเรามีจุลินทรีย์อาศัยอยู่จำนวนมหาศาล ทั้งแบคทีเรีย ยีสต์ และไวรัสบางชนิด รวมกันเรียกว่าไมโครไบโอม

จุลินทรีย์เหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงผู้อาศัย แต่ทำงานบางอย่างที่ร่างกายทำเองไม่ได้ เช่น

• •ย่อยใยอาหารบางชนิดที่เอนไซม์ของคนย่อยไม่ได้
• •สร้างสารบางอย่างจากการย่อยนั้น เช่น กรดไขมันสายสั้น
• •มีส่วนในการสังเคราะห์วิตามินบางชนิด เช่น วิตามินเคและวิตามินบีบางตัว

อะไรที่รู้ค่อนข้างแน่แล้ว

• •องค์ประกอบของจุลินทรีย์ในลำไส้ ต่างกันในแต่ละคน และเปลี่ยนได้ตามอาหาร อายุ ยา และสภาพแวดล้อม
• •ใยอาหาร เป็นสิ่งที่มีผลต่อองค์ประกอบนี้มากที่สุดอย่างหนึ่ง
• •ยาปฏิชีวนะ ส่งผลกระทบชัดเจนและอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนกว่าจะกลับสู่สภาพเดิม
• •ความหลากหลายของชนิดจุลินทรีย์ มักถูกใช้เป็นตัวชี้วัดหนึ่ง

อะไรที่ยังไม่สรุป

หลายเรื่องยังอยู่ระหว่างการศึกษา และการโฆษณามักพูดเกินกว่าที่หลักฐานรองรับ ตัวอย่างเช่น

• •การบอกว่าต้องมีจุลินทรีย์สายพันธุ์ใดเป็นสัดส่วนเท่าไรจึงจะดี ยังไม่มีคำตอบที่ใช้ได้กับทุกคน
• •ผลของการเสริมจุลินทรีย์ต่อภาวะต่าง ๆ ยังต้องดูเป็นรายสายพันธุ์และรายกรณี ไม่ใช่ภาพรวม
• •การตรวจไมโครไบโอมเชิงพาณิชย์ ยังตีความได้จำกัดในทางปฏิบัติ

การรู้ว่าอะไรยังไม่รู้ ช่วยให้ไม่ถูกโฆษณาพาไป

สิ่งที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน

1. กินใยอาหารให้หลากหลาย

นี่คือข้อที่มีหลักฐานหนักแน่นที่สุด และสำคัญกว่าการกินอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งซ้ำ ๆ

แหล่งใยอาหารที่ดี

• •ผักหลายชนิดหลายสี
• •ผลไม้ทั้งผล ไม่ใช่น้ำผลไม้
• •ธัญพืชไม่ขัดสี
• •ถั่วเมล็ดแห้งและถั่วเปลือกแข็ง

เป้าหมายที่มักแนะนำคือใยอาหารราว 25–30 กรัมต่อวัน ซึ่งคนไทยส่วนใหญ่ได้ต่ำกว่านั้นมาก

2. เพิ่มอาหารหมักตามธรรมชาติ

เช่น โยเกิร์ตที่มีจุลินทรีย์มีชีวิต นมเปรี้ยว กิมจิ ผักดองแบบหมัก

3. ค่อย ๆ เพิ่ม อย่าเพิ่มทีเดียว

การเพิ่มใยอาหารเร็วเกินไปทำให้ท้องอืดได้ ให้เพิ่มทีละน้อยและดื่มน้ำให้พอ

4. ใช้ยาปฏิชีวนะเมื่อจำเป็นเท่านั้น

ไม่ซื้อกินเองเวลาเป็นหวัด เพราะหวัดส่วนใหญ่เกิดจากไวรัสซึ่งยาปฏิชีวนะไม่ได้ผล

5. นอนให้พอและขยับร่างกาย

ทั้งสองอย่างมีความสัมพันธ์กับองค์ประกอบของจุลินทรีย์ในลำไส้

ข้อควรระวัง

ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ผู้ป่วยหนัก หรือผู้ที่เพิ่งผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์ที่มีจุลินทรีย์มีชีวิต

อ่านต่อ

• •ภูมิคุ้มกันอ่อนแอลงเพราะอะไร และดูแลอย่างไรตามหลักฐาน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เบต้า แคร์ เลข อย. 13-1-01566-5-0066 เกี่ยวกับบทความนี้ตรงที่ฉลากมีจุลินทรีย์ 5 รายการ ได้แก่ บิฟิโดแบคทีเรียม บิฟิดัม 16.7 มก. แล็กโทบาซิลลัส แอซิโดฟิลัส 10 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม ลองกัม 5 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส 3.4 มก. และแล็กโทบาซิลลัส แรมโนซัส 3.4 มก. รวม 38.5 มก. และมีอินูลิน (88%) 50 มก. ต่อแคปซูล ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ฉลากระบุจุลินทรีย์เป็นมิลลิกรัม ไม่ได้ระบุจำนวนเป็น CFU จึงเทียบกับงานวิจัยที่ใช้หน่วย CFU ไม่ได้

อินูลินเป็นใยอาหารที่มีงานวิจัยในคน งานรวมผลพบว่าอินูลินจากชิโครีวันละ 3–20 กรัมเพิ่มบิฟิโดแบคทีเรียในลำไส้ ส่วนในแคปซูลมีอินูลินราว 44 มก. น้อยกว่าขนาดที่ศึกษาหลายสิบถึงหลายร้อยเท่า ใยอาหารจากผัก ผลไม้ และธัญพืชในบทความนี้จึงยังเป็นแหล่งหลัก

ฉลากเตือนห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน และมีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดค่าอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของคุณเป็นหลัก

และให้แพทย์เป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณเสมอ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด