จุลินทรีย์ในลำไส้ คืออะไร ทำไมถึงพูดถึงกันมาก

คำว่าจุลินทรีย์ในลำไส้หรือ Gut Microbiome ถูกพูดถึงมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จนบางครั้งฟังดูเหมือนคำโฆษณา

บทความนี้อธิบายว่ามันคืออะไรจริง ๆ อะไรที่รู้แน่แล้ว และอะไรที่ยังเป็นเพียงสมมติฐาน

มันคืออะไร

ในลำไส้ของคนเรามีจุลินทรีย์อาศัยอยู่จำนวนมหาศาล ทั้งแบคทีเรีย ยีสต์ และไวรัสบางชนิด รวมกันเรียกว่าไมโครไบโอม

จุลินทรีย์เหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงผู้อาศัย แต่ทำงานบางอย่างที่ร่างกายทำเองไม่ได้ เช่น

• •ย่อยใยอาหารบางชนิดที่เอนไซม์ของคนย่อยไม่ได้
• •สร้างสารบางอย่างจากการย่อยนั้น เช่น กรดไขมันสายสั้น
• •มีส่วนในการสังเคราะห์วิตามินบางชนิด เช่น วิตามินเคและวิตามินบีบางตัว

อะไรที่รู้ค่อนข้างแน่แล้ว

• •องค์ประกอบของจุลินทรีย์ในลำไส้ ต่างกันในแต่ละคน และเปลี่ยนได้ตามอาหาร อายุ ยา และสภาพแวดล้อม
• •ใยอาหาร เป็นสิ่งที่มีผลต่อองค์ประกอบนี้มากที่สุดอย่างหนึ่ง
• •ยาปฏิชีวนะ ส่งผลกระทบชัดเจนและอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนกว่าจะกลับสู่สภาพเดิม
• •ความหลากหลายของชนิดจุลินทรีย์ มักถูกใช้เป็นตัวชี้วัดหนึ่ง

อะไรที่ยังไม่สรุป

หลายเรื่องยังอยู่ระหว่างการศึกษา และการโฆษณามักพูดเกินกว่าที่หลักฐานรองรับ ตัวอย่างเช่น

• •การบอกว่าต้องมีจุลินทรีย์สายพันธุ์ใดเป็นสัดส่วนเท่าไรจึงจะดี ยังไม่มีคำตอบที่ใช้ได้กับทุกคน
• •ผลของการเสริมจุลินทรีย์ต่อภาวะต่าง ๆ ยังต้องดูเป็นรายสายพันธุ์และรายกรณี ไม่ใช่ภาพรวม
• •การตรวจไมโครไบโอมเชิงพาณิชย์ ยังตีความได้จำกัดในทางปฏิบัติ

การรู้ว่าอะไรยังไม่รู้ ช่วยให้ไม่ถูกโฆษณาพาไป

สิ่งที่ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน

1. กินใยอาหารให้หลากหลาย

นี่คือข้อที่มีหลักฐานหนักแน่นที่สุด และสำคัญกว่าการกินอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งซ้ำ ๆ

แหล่งใยอาหารที่ดี

• •ผักหลายชนิดหลายสี
• •ผลไม้ทั้งผล ไม่ใช่น้ำผลไม้
• •ธัญพืชไม่ขัดสี
• •ถั่วเมล็ดแห้งและถั่วเปลือกแข็ง

เป้าหมายที่มักแนะนำคือใยอาหารราว 25–30 กรัมต่อวัน ซึ่งคนไทยส่วนใหญ่ได้ต่ำกว่านั้นมาก

2. เพิ่มอาหารหมักตามธรรมชาติ

เช่น โยเกิร์ตที่มีจุลินทรีย์มีชีวิต นมเปรี้ยว กิมจิ ผักดองแบบหมัก

3. ค่อย ๆ เพิ่ม อย่าเพิ่มทีเดียว

การเพิ่มใยอาหารเร็วเกินไปทำให้ท้องอืดได้ ให้เพิ่มทีละน้อยและดื่มน้ำให้พอ

4. ใช้ยาปฏิชีวนะเมื่อจำเป็นเท่านั้น

ไม่ซื้อกินเองเวลาเป็นหวัด เพราะหวัดส่วนใหญ่เกิดจากไวรัสซึ่งยาปฏิชีวนะไม่ได้ผล

5. นอนให้พอและขยับร่างกาย

ทั้งสองอย่างมีความสัมพันธ์กับองค์ประกอบของจุลินทรีย์ในลำไส้

ข้อควรระวัง

ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ผู้ป่วยหนัก หรือผู้ที่เพิ่งผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์ที่มีจุลินทรีย์มีชีวิต

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดค่าอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของคุณเป็นหลัก

และให้แพทย์เป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณเสมอ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด